Yıllık İzin Hakkı — Süreleri, Kullanımı ve İzin Ücreti

Yıllık ücretli izin hakkı nedir, kıdeme göre izin süreleri ne kadardır, izin ücreti nasıl hesaplanır? İş Kanunu m.53-60 kapsamında yıllık izin hakkında kapsamlı rehber.

Yıllık Ücretli İzin Hakkı Nedir?

Yıllık ücretli izin hakkı, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 53 ila 60. maddeleri arasında düzenlenen, işçinin en az bir yıl çalışması koşuluyla hak kazandığı dinlenme hakkıdır. Bu hak, Anayasa'nın 50. maddesinde güvence altına alınan dinlenme hakkının iş hukukundaki somut yansımasıdır ve vazgeçilemez niteliktedir.

Yıllık izin hakkının amacı, işçinin bir yıl boyunca çalışmasının ardından fiziksel ve zihinsel olarak dinlenmesini, sosyal ve ailevi ihtiyaçlarını karşılamasını sağlamaktır. Bu nedenle yıllık izin hakkı, işçinin bireysel iradesine bırakılmayacak kadar önemli bir hak olarak kabul edilmekte ve kanun koyucu tarafından özel olarak koruma altına alınmaktadır.

Yıllık izin hakkından vazgeçilemez. İK m.53/2 uyarınca, yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez. İşçi ve işveren anlaşsa dahi yıllık iznin kullandırılmaması veya izin ücreti ödenerek izin hakkının ortadan kaldırılması hukuken geçersizdir. Yıllık izin, fiilen kullandırılması gereken bir haktır.

İşverenin yıllık izin kullandırma yükümlülüğü bulunmaktadır. İşveren, işçilerin yıllık izinlerini kullanmalarını sağlamak ve bu konuda gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür. İzin kullandırmayan işveren, İK m.103 uyarınca idari para cezası ile karşılaşabilir.

Yıllık İzin Hakkı Kazanma Koşulları Nelerdir?

İşçi, deneme süresi dâhil işyerinde işe başladığı günden itibaren en az bir yıl çalışınca yıllık ücretli izne hak kazanır. İş Kanunu m.55'te çalışılmış gibi sayılan süreler sınırlı olarak düzenlenmiştir. Hastalık veya kaza devamsızlığında m.25/I-b'deki bildirim süresine altı hafta eklenerek bulunan kısım hesaba katılır; genel “bir buçuk yıl” sınırı yoktur. Grev ve lokavtta geçen süreler kural olarak çalışılmış sayılmaz. Mevsimlik veya kampanya işlerinde yıllık izin hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı işin gerçekten süreksiz niteliğine göre incelenir.

Kıdeme Göre Yıllık İzin Süreleri Ne Kadardır?

İzin süresi hizmeti bir yıldan beş yıla kadar olanlara (beş yıl dâhil) en az 14 gün; beş yıldan fazla ve on beş yıldan az olanlara en az 20 gün; on beş yıl ve daha fazla olanlara en az 26 gündür. On sekiz yaş ve daha küçük işçiler ile elli yaş ve daha büyük işçilere verilecek yıllık ücretli izin 20 günden az olamaz. Yer altı işlerinde süreler dörder gün artırılır.

Yıllık İznin Kullanım Kuralları Nelerdir?

İzin kural olarak bölünemez; tarafların anlaşmasıyla bir bölümü on günden az olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir. İzin süresine rastlayan ulusal bayram, genel tatil ve hafta tatili günleri izinden sayılmaz. Cumartesinin sayılıp sayılmaması, işyerindeki çalışma ve hafta tatili düzenine bağlıdır; her durumda izin dışı olduğu söylenemez. İşveren izni işçinin talebi ve işin gereklerini gözeterek planlar; yıllık izin hakkından vazgeçilemez.

Yıllık İzin Ücreti Nasıl Hesaplanır?

İşveren izin dönemine ait ücreti işçi izne başlamadan önce peşin ödemek veya avans vermek zorundadır. Hesap son normal ücret üzerinden yapılır; fazla çalışma, prim ve sosyal yardımların dâhil olup olmadığı İş Kanunu m.57 ve Ücret Yönetmeliğine göre belirlenir. Örnek hesaplar varsayımsaldır; vergi ve prim kesintileri ödeme tarihi ve çalışanın durumuna göre güncel mevzuata tabidir.

İş Sözleşmesinin Sona Ermesinde Kullanılmayan İzin Ücreti

Sözleşme hangi nedenle sona ererse ersin kullanılmamış yıllık izin sürelerinin ücreti, sona erme tarihindeki ücret üzerinden işçiye veya hak sahiplerine ödenir. Zamanaşımı sözleşmenin sona erdiği tarihte başlar. 25 Ekim 2017'den sonra sona eren sözleşmelerde beş yıllık süre uygulanır; önceki sona ermeler bakımından yürürlük ve geçiş hükümleri ayrıca incelenir. Faiz, temerrüt tarihinden itibaren ilgili dönemde yürürlükteki kanuni faizdir. Genel kanuni faiz 1 Haziran 2024-30 Temmuz 2026 döneminde yıllık yüzde 24, 31 Temmuz 2026'dan itibaren yıllık yüzde 31'dir.

Yıllık İzinde Çalışma Yasağı ve Yaptırımları

İK m.58 uyarınca, yıllık ücretli izin süresinde işçi çalıştırılamaz. İzindeki işçinin başka bir işte ücretli olarak çalıştığı tespit edilirse, izin süresi içinde kendisine ödenen izin ücreti işveren tarafından geri alınabilir.

Bu düzenlemenin amacı, yıllık iznin gerçek amacına uygun olarak, yani dinlenme amacıyla kullanılmasını sağlamaktır. İşçinin izin süresinde başka bir işte çalışması, iznin amacıyla bağdaşmaz ve hem kendi sağlığı hem de çalışma düzeni açısından sakıncalıdır.

İşverenin, izindeki işçiyi kendi işyerinde çalıştırması halinde, İK m.103 uyarınca idari para cezası uygulanır. Ayrıca işçinin yıllık izni kullandırılmamış sayılır ve işçi yıllık izin hakkını yeniden talep edebilir.

Yıllık İzin Kurulu ve İşverenin Yükümlülükleri

Yüzden fazla işçi çalıştırılan işyerlerinde izin kurulu oluşturulur; tam yüz işçi bu eşiğe dâhil değildir. İşveren izin kayıt belgesi tutmak, izinleri kullandırmak ve işçinin dinlenmesini sağlamakla yükümlüdür. İdari para cezaları her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir; ihlal tarihinde yürürlükte olan resmî tutar esas alınır.

Yıllık İzin Hakkına İlişkin Yargıtay İçtihatları

İşveren, iznin kullandırıldığını imzalı izin defteri veya eşdeğer belgeyle ispatlar. İşçinin uzun süre izin kullanmaması tek başına hakkın ortadan kalktığını göstermez. İzin verilmemesinin işçi bakımından haklı fesih oluşturup oluşturmadığı; izin talebi, işverenin tutumu, engellemenin sürekliliği ve somut çalışma koşullarına göre değerlendirilir.

Yıllık İzin Hakkının Kötüye Kullanılması

İşçinin yıllık izin hakkını kötüye kullanması, iş ilişkisinde güven sarsıcı bir davranış olarak değerlendirilebilir. İşçinin izin süresinde başka bir işte çalışması, izin süresini gerçeğe aykırı şekilde uzatması veya sahte rapor alarak izin süresini manipüle etmesi kötüye kullanım örnekleridir. İşverenin de yıllık izin hakkını kötüye kullanması söz konusu olabilir. İşçiye yıllık izin kullandırmama, izin taleplerini sürekli reddetme, izin süresini kısaltma veya izin süresinde işçiyi çalıştırma gibi davranışlar işverenin yıllık izin hakkını kötüye kullanmasına örnek oluşturur. İşverenin yıllık izin kullandırmama davranışının sistematik hale gelmesi, işçi açısından İK m.24/II uyarınca çalışma koşullarının uygulanmaması nedeniyle haklı fesih sebebi oluşturabilir. Bu durumda işçi kıdem tazminatına hak kazanır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut hukuki sorunlarınız için mutlaka bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Beş yıllık işçinin izni kaç gündür?

Beş yıl dâhil 14 gün; beş yıldan fazla olunca 20 gün.

18 ve 50 yaş sınırları dâhil mi?

Evet; 18 ve daha küçük, 50 ve daha büyük işçiye en az 20 gün.

Cumartesi her zaman izinden sayılmaz mı?

Hayır; hafta tatili ve çalışma düzenine göre belirlenir.

Kullanılmayan izin ücreti ne zaman doğar?

İş sözleşmesi sona erdiğinde ve son ücret üzerinden.