İşçi Alacakları Davası — Türleri, Zamanaşımı ve Hesaplama

İşçi alacakları davası nedir, hangi alacaklar talep edilebilir, zamanaşımı süreleri ne kadardır? Kıdem, ihbar, fazla mesai, yıllık izin, ücret alacakları ve faiz türleri hakkında kapsamlı rehber.

İşçi Alacakları Davası Nedir?

İşçi alacakları davası, iş sözleşmesinden kaynaklanan ücret, tazminat ve diğer hakların işveren tarafından ödenmemesi veya eksik ödenmesi halinde işçinin iş mahkemesinde açtığı davadır. 4857 sayılı İş Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun yürürlükteki maddeleri, işçi alacaklarının hukuki temelini oluşturur.

İşçi alacakları davası, iş hukukunda en sık açılan dava türlerinden biridir. İş sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte işçinin çeşitli alacak kalemleri gündeme gelir. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti, yıllık izin ücreti, ücret alacağı, ulusal bayram ve genel tatil ücreti gibi kalemler tek bir davada birlikte talep edilebilir.

İşçi alacakları davası açmadan önce, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesi uyarınca zorunlu arabuluculuk başvurusu yapılması gerekmektedir. Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamazsa, anlaşamama tutanağının düzenlenmesinin ardından iş mahkemesinde dava açılabilir. Arabuluculuğa başvurulmadan açılan dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir.

HMK m.107'de düzenlenen belirsiz alacak davası 31 Temmuz 2026'da yürürlükten kaldırılmıştır. Bu tarihten önce açılmış davalarda eski m.107 uygulanmaya devam eder. 31 Temmuz 2026 ve sonrasında açılacak işçi alacağı davalarında talep, tam dava veya HMK m.109'daki kısmi dava kurallarına göre kurulmalıdır. Alacağın yalnız bir kısmı dava edilmişse talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmadan tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir; zamanaşımı artırılan kısım bakımından da dava tarihinde kesilmiş sayılır. Bu yeni olanak, talebin başlangıçta bilinçli ve usule uygun kurulması gereğini ortadan kaldırmaz.

İşçi Alacağı Türleri

Başlıca talepler kıdem ve ihbar tazminatı, ücret, fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil, yıllık izin ücreti ile sözleşme veya toplu iş sözleşmesinden doğan prim/ikramiye ve diğer haklardır. Her kalemin doğum koşulu, ispatı, kesintisi ve faizi farklıdır. Asgari geçim indirimi 1 Ocak 2022'den itibaren kaldırılmıştır ve güncel bordroda işçilik alacağı değildir; yalnız kaldırılmadan önceki dönemde doğmuş ve zamanaşımına uğramamış eksik AGİ tarihsel olarak talep edilebilir.

Zamanaşımı Süreleri

İş Kanunu m.32'deki ücret ve ek m.3'te sayılan yıllık izin ücreti, kıdem/ihbar, kötü niyet ve eşit davranmama tazminatı beş yıllık zamanaşımına tabidir. Diğer talepler kendi özel hükmüne göre değerlendirilir; “bütün işçi alacakları beş yıldır” genellemesi yapılmamalıdır. Başlangıç, ücrette muacceliyet; izin ücretinde ve sona ermeye bağlı tazminatlarda sözleşmenin sona ermesi gibi alacağın türüne göre değişir.

Alacak türü	Zamanaşımı süresi	Başlangıç bakımından genel kural
Ücret alacağı	Beş yıl	Her ücret alacağının muaccel olduğu tarih
Fazla çalışma, hafta tatili ve ulusal bayram-genel tatil ücretleri	Beş yıl	Her dönem alacağının muaccel olduğu tarih
Yıllık izin ücreti	Beş yıl	İş sözleşmesinin sona erdiği tarih
Kıdem tazminatı	Beş yıl	İş sözleşmesinin tazminata hak kazandıran biçimde sona erdiği tarih
İhbar tazminatı	Beş yıl	Bildirim koşullarına aykırı feshin gerçekleştiği tarih
Kötüniyet tazminatı	Beş yıl	Kötüniyetli feshin gerçekleştiği tarih

Alacak türü	Zamanaşımı süresi	Başlangıç bakımından genel kural
Eşit davranmama tazminatı	Beş yıl	Talebin muaccel olduğu ihlal veya fesih tarihi somut olaya göre belirlenir.
Diğer işçilik talepleri	Özel hükmüne göre	Bütün işçi alacakları için tek süre ve tek başlangıç tarihi bulunmaz.

Faiz Türleri ve Uygulaması

Kıdem tazminatında fesih tarihinden itibaren bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faiz; ücret niteliğindeki alacaklarda İş Kanunu m.34 uyarınca en yüksek mevduat faizi; ihbar tazminatı ve yıllık izin ücretinde kural olarak temerrütten itibaren kanuni faiz uygulanır. Emeklilik/yaş dışındaki ayrılma gibi özel hâllerde gerekli belgenin işverene verildiği tarih önem taşıyabilir. Genel kanuni faiz 1 Haziran 2024-30 Temmuz 2026 döneminde yıllık yüzde 24, 31 Temmuz 2026'dan itibaren yıllık yüzde 31'dir; özel faiz türlerinde kendi hükümleri uygulanır.

Alacak türü	Uygulanan faiz	Başlangıç bakımından not
Kıdem tazminatı	Bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faiz	Kural olarak fesih tarihinden; emeklilik ve benzeri özel sona erme hâllerinde gerekli belgenin sunulduğu tarih ayrıca incelenir.

Alacak türü	Uygulanan faiz	Başlangıç bakımından not
Ücret alacağı	İş Kanunu m.34 uyarınca bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faiz	Muacceliyet ve temerrüt koşulları somut ödeme dönemine göre değerlendirilir.
Fazla çalışma, hafta tatili ve ulusal bayram-genel tatil ücretleri	Ücret niteliğine bağlı olarak bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faiz	Kural olarak temerrüt tarihinden uygulanır; talep ve dönem ayrımı gözetilir.
İhbar tazminatı	Kanuni faiz	Kural olarak temerrüt tarihinden uygulanır.
Yıllık izin ücreti	Kanuni faiz	Sözleşmenin sona ermesiyle doğar; faiz kural olarak temerrüt tarihinden işler.
Kanuni faiz oranı	1 Haziran 2024-30 Temmuz 2026: yıllık yüzde 24; 31 Temmuz 2026'dan itibaren: yıllık yüzde 31	Ödeme ve hesap döneminde yürürlükte bulunan resmî oran esas alınmalıdır.

Brüt-Net Hesaplama

Kesintiler alacağın niteliğine, ödeme tarihine, vergi istisnasına, SGK tavanına ve çalışanın kişisel durumuna göre hesaplanır. Kıdem tazminatında kural damga vergisi; ihbar ve ücret niteliğindeki alacaklarda gelir vergisi, damga vergisi ve prim sonuçları kaleme göre değişir. Bütün alacaklara sabit tek vergi/prim oranı uygulanmamalıdır.

İşçi Alacakları Davasında İspat Yükü

İşçi alacakları davasında ispat yükü, talep edilen alacağın türüne göre dağılım gösterir. Genel kural olarak, bir hakkı talep eden taraf o hakkın doğduğunu ispatla yükümlüdür. Ancak iş hukukunda, işverenin kayıt tutma yükümlülüğü nedeniyle ispat yükü bazı durumlarda işverene geçer.

Kıdem tazminatı: İşçinin çalışma süresini ve fesih şeklini ispat etmesi gerekir. İşveren haklı neden iddiasında ise, haklı nedenin varlığını ispat yükü işverene aittir.
Fazla mesai ücreti: İspat yükü işçiye aittir. Ancak işverenin çalışma kayıtlarını sunma yükümlülüğü bulunması nedeniyle fiilen paylaşılmış durumdadır.
Yıllık izin ücreti: Yıllık iznin kullandırıldığını ispat yükü işverene aittir. İşveren, izin defteri ve imzalı belgelerle izin kullandırdığını kanıtlamalıdır.
Ücret alacağı: Ücretin ödendiğini ispat yükü işverene aittir. İşveren, banka kayıtları, imzalı bordro veya makbuzlarla ödemeyi kanıtlamalıdır.
UBGT ücreti: İspat yükü işçiye aittir. Bayram ve tatil günlerinde çalıştığını işçi ispatlamalıdır.

Bilirkişi Raporu ve Hesaplama Yöntemleri

Mahkeme teknik ücret hesabı için bilirkişiye başvurabilir; hukuki nitelendirme hâkime aittir. Tanık anlatımına dayalı uzun dönem fazla çalışma hesabında takdiri indirim yapılabilirse de kanunda sabit yüzde 25–30 oranı yoktur; kayıt, dönem ve anlatımın güvenilirliğine göre gerekçeli belirlenir. Bilirkişi hesabı gerekecek olması, 31 Temmuz 2026'dan önce açılmış dosyada eski HMK m.107 koşullarının kendiliğinden oluştuğu anlamına gelmez. Bu tarihten sonra açılan davalarda ise m.107 yürürlükte değildir; tam veya kısmi dava ve yeni m.109/4 birlikte değerlendirilir.

İşçi Alacakları Davasında Yargılama Süreci

İşçi alacakları davası, iş mahkemesinde açılır. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde iş mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yetkili mahkeme, davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesidir.

Yargılama basit yargılama usulüne göre yapılır. Basit yargılama usulünde dilekçeler aşaması dava dilekçesi ve cevap dilekçesinden ibarettir; cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verilmez. Deliller, dilekçeler aşamasında sunulmalıdır.

Dava sürecinin temel aşamaları şunlardır:

1. Arabuluculuk başvurusu: Dava öncesi zorunlu arabuluculuğa başvuru. 2. Dava dilekçesinin sunulması: Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanakla birlikte dava dilekçesi mahkemeye sunulur.

3. Cevap dilekçesi: Davalı (işveren) cevap dilekçesini sunar.

4. Ön inceleme duruşması: Mahkeme dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını belirler ve tarafları sulhe teşvik eder.

5. Tahkikat aşaması: Deliller incelenir; gerektiğinde tanık dinlenir ve bilirkişi incelemesi yaptırılır.

6. Karar: Mahkeme, tahkikat sonucunda kararını verir.

Mahkeme kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. İstinaf başvurusu, Bölge Adliye Mahkemesi'ne yapılır. Bölge Adliye Mahkemesi kararına karşı ise belirli koşullarda temyiz yoluna başvurulabilir. Temyiz incelemesi Yargıtay tarafından yapılır.

İşçi Alacaklarında Hak Düşürücü Süreler

İş Kanunu m.26'ya göre ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedeniyle fesih yetkisi, olayın öğrenilmesinden itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. İşçi olayda maddi çıkar sağlamışsa bir yıllık üst süre uygulanmaz. İşe iade kararında işçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işverene başvurmalıdır; yalnız kesinleşme tarihinden sayılmaz.

İşçi Alacaklarında Takas ve Mahsup

İş Kanunu m.35 ücretin dörtte birinden fazlasının haczedilemeyeceğini ve başkasına devredilemeyeceğini düzenler; genel takas yasağı değildir. İşverenin ücret alacağıyla takası TBK m.144, işçinin rızası, alacağın muacceliyeti ve ücretin korunmasına ilişkin emredici sınırlar içinde mümkündür. Kasten verilen zarar gibi özel hâller ayrıca değerlendirilir.

Sıkça Sorulan Sorular

AGİ güncel alacak kalemi mi?

Hayır; 1 Ocak 2022'de kaldırıldı, eski dönem alacakları saklı olabilir.

Kanuni faiz kaçtır?

Genel kanuni faiz 1 Haziran 2024-30 Temmuz 2026 döneminde yıllık yüzde 24, 31 Temmuz 2026'dan itibaren yıllık yüzde 31'dir; özel faiz hükümleri saklıdır.

Fazla mesai indirimi sabit yüzde 25 midir?

Hayır; kanuni sabit oran yoktur.

İşe iade sonrası başvuru ne zaman?

Kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü.