Arabuluculuk Süreci İş Davalarında — Zorunlu Arabuluculuk Rehberi

İş davalarında zorunlu arabuluculuk nedir, hangi davalar kapsamındadır, başvuru süreci nasıl işler? 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 kapsamında arabuluculuk rehberi.

İş Davalarında Zorunlu Arabuluculuk Nedir?

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 uyarınca kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi/işveren alacağı, tazminatı ve işe iade taleplerinde arabulucuya başvuru dava şartıdır. 7155 sayılı Kanunla getirilen ticari dava arabuluculuğu, TTK m. 5/A'da düzenlenen ayrı bir rejimdir.

Zorunlu Arabuluculuk Kapsamındaki Uyuşmazlıklar

İşçi veya işverenin kanuna, bireysel yahut toplu iş sözleşmesine dayanan alacak ve tazminat talepleri ile işe iade talebi dava şartı kapsamındadır. Kıdem ve ihbar tazminatı, ücret, fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil, yıllık izin ücreti, ayrımcılık ve kötü niyet tazminatı başlıca örneklerdir. Her talepte tarafların işçi–işveren sıfatı ve talebin hukuki dayanağı ayrıca incelenir.

Ticari davalardaki zorunlu arabuluculuk 7155 sayılı Kanunla TTK m.5/A'da düzenlenen ayrı rejimdir. Bir uyuşmazlığın hem iş hem ticaret ilişkileriyle temas etmesi hâlinde görev ve dava şartı, taraf sıfatları ve talebin esasına göre belirlenir.

Zorunlu Arabuluculuk Kapsamı Dışında Kalan Davalar

İş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları; SGK'ya karşı hizmet tespiti ve sosyal güvenlik mevzuatından doğan uyuşmazlıklar dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir. Buna karşılık iş kazası nedeniyle işverenden ücret veya sözleşmesel alacak talebi, hukuki niteliğine göre ayrıca değerlendirilir.

Arabuluculuk Başvuru Süreci Nasıl İşler?

Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna; büro yoksa görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne yapılır (7036 m.3/5). Başvuru yazılı veya sözlü olabilir; tarafların iletişim bilgileri ve talep konusu mümkün olduğunca açık gösterilir. Arabulucu büro tarafından görevlendirilir; tarafların listeden ortak bir arabulucu üzerinde anlaşmaları mümkündür.

Arabulucu görevlendirme tarihinden itibaren üç hafta içinde süreci sonuçlandırır; zorunlu hâlde en çok bir hafta uzatabilir. Bu süre işe iade taleplerinde de aynıdır. Toplantı sonunda anlaşma veya anlaşamama son tutanağı düzenlenir. İşe iade bakımından fesih tebliğinden itibaren bir aylık başvuru süresi ayrıca korunur.

Arabuluculuk Görüşmelerinin Yürütülmesi

Arabulucu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde başvuruyu sonuçlandırır; zorunlu hâlde süre en fazla bir hafta uzatılabilir (7036 m.3/10). HUAK m.4 görüşmelerin gizliliğini; m.5 arabuluculukta üretilen belirli beyan ve belgelerin sonraki süreçte delil olarak kullanılamamasını düzenler. Geçerli mazeret olmaksızın ilk toplantıya katılmayan taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir. İki taraf da katılmazsa herkes kendi yargılama giderini taşır (12 Mart 2024 sonrası rejim).

Anlaşma Tutanağı ve Hukuki Sonuçları

Anlaşma belgesi taraflar ve arabulucu tarafından imzalanır. Taraflar, avukatları ve arabulucunun birlikte imzaladığı belge şerh aranmaksızın ilam niteliğinde belgedir; diğer hâllerde HUAK m.18'e göre icra edilebilirlik şerhi istenebilir. Taraflar anlaştıkları hususlarda dava açamaz.

İşe iade anlaşmasında işe başlatma tarihi, boşta geçen süre ücret ve diğer haklarının parasal miktarı ile işe başlatmama tazminatının parasal miktarı belirlenmelidir; aksi hâlde anlaşma sağlanmamış sayılır.

Anlaşamama Tutanağı ve Dava Açma Süreci

Son tutanak dava dilekçesine eklenir. İşe iade talebinde fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur; anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. Dava ivedilikle sonuçlandırılır ve bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir; eski “mahkeme iki ay, BAM bir ay” süreleri yürürlükte değildir.

Arabuluculuk Ücretleri ve Masraflar

Ücret görüşme tarihinde yürürlükteki 2026 Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenir. Anlaşma sağlanamazsa ilk iki saatlik ücret bütçeden; iki saati aşan kısım aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit karşılanır. Anlaşmada ücret aksi kararlaştırılmadıkça eşit paylaşılır ve tarifenin altında olamaz.

İşe İade Davalarında Arabuluculuk Süreci

İşe iade isteyen işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. Anlaşma olmazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir; taraflar aynı sürede uyuşmazlığı özel hakeme de götürebilir. İşe iade konusunda anlaşma sağlanırsa anlaşma belgesinde işçinin işe başlatılacağı tarih, boşta geçen süreye ilişkin ücret ve diğer hakların parasal miktarı ile işe başlatmama hâlinde ödenecek tazminatın parasal miktarı yer almalıdır. Bu zorunlu unsurlar belirlenmezse anlaşma sağlanamamış sayılır. Dava ivedilikle görülür ve bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir; yürürlükten kalkmış iki aylık ve bir aylık yargılama hedefleri güncel süre olarak kullanılamaz.

Arabuluculukta Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Arabuluculuk sürecinde tarafların dikkat etmesi gereken önemli hususlar bulunmaktadır. Bu hususlar, sürecin etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesini sağlamanın yanı sıra, tarafların hak kaybına uğramamaları açısından da büyük önem taşır.

İşçi Açısından Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Sürelere dikkat: İşe iade taleplerinde fesih bildiriminden itibaren 1 ay içinde arabuluculuğa başvurulmalıdır. Süre kaçırılırsa hak kaybı yaşanır.
• Belge hazırlığı: Arabuluculuk görüşmesine gitmeden önce, iş sözleşmesi, maaş bordroları, banka hesap hareketleri, fesih bildirimi ve diğer ilgili belgeler hazırlanmalıdır.
• Hukuki danışmanlık: Arabuluculuk görüşmesine gitmeden önce bir iş hukuku avukatına danışılması, hakların korunması açısından önemlidir.
• Anlaşma belgesini dikkatli inceleme: Anlaşma belgesinin ilam niteliğinde olacağı unutulmamalı, içeriği dikkatli okunmalı ve anlaşılmayan hususlar sorulmalıdır.
• İbraname ile karıştırmama: Arabuluculuk anlaşma belgesi, ibranameden farklıdır. İbraname imzalanmasının sonuçları ile arabuluculuk anlaşmasının sonuçları birbirinden ayrıdır.

İşveren Açısından Dikkat Edilmesi Gerekenler

• İlk toplantıya katılım: Geçerli mazeret olmaksızın ilk toplantıya katılmamak ciddi hukuki sonuçlar doğurur. Davada haklı çıkılsa bile yargılama giderleri ve vekalet ücreti yaptırımı uygulanır.
• Yetkili temsilci görevlendirme: Arabuluculuk görüşmelerine katılacak temsilcinin anlaşma yapma yetkisine sahip olması gerekir.
• Maliyet-fayda analizi: Arabuluculukta anlaşmanın sağlayacağı maliyet tasarrufu (avukatlık ücreti, yargılama giderleri, zaman kaybı) ile teklif edilen anlaşma tutarı karşılaştırılmalıdır.
• İşe iade taleplerinde strateji: İşe iade talebinde anlaşma sağlanması halinde, anlaşma koşullarının uygulanabilir olmasına dikkat edilmelidir.

Arabuluculuğun Avantajları ve Dezavantajları

Avantajları

• Hız: Kanun, arabulucuya başvuruyu görevlendirmeden itibaren üç hafta içinde, zorunlu hâlde en çok bir haftalık uzatmayla sonuçlandırma görevi verir. Bu süre arabulucuya yönelik kanuni süreç süresidir; fiilî işlemlerin her durumda tam dört haftada biteceği garanti edilmez.
• Düşük maliyet: Yargılama sürecine kıyasla çok daha düşük masraf gerektir.
• Gizlilik: Süreç gizli tutulur, tarafların itibarı korunur. Esneklik: Taraflar, mahkeme kararıyla elde edemeyecekleri çözümler üzerinde anlaşabilir.
• İlişki korunması: Müzakere yoluyla çözüm, taraflar arasındaki ilişkinin korunmasına yardımcı olabilir.

Dezavantajları

• Güç dengesizliği: İşçi ile işveren arasındaki güç dengesizliği, müzakere sürecini etkileyebilir.
• Bilgi asimetrisi: İşçinin haklarını tam olarak bilmemesi, düşük tutarlarda anlaşmaya yol açabilir.
• Ek süre: Anlaşma sağlanamaması halinde, arabuluculuk süreci dava öncesinde ek süre kaybına neden olur.
• Baskı riski: İşçinin, ekonomik zorluklar nedeniyle düşük tutarlarda anlaşmaya zorlanma riski bulunur.

Arabuluculuk sürecinin etkinliği, büyük ölçüde arabulucunun yetkinliğine, tarafların iyi niyetine ve müzakere sürecinin profesyonel yürütülmesine bağlıdır. İyi yönetilen bir arabuluculuk süreci, hem işçi hem de işveren için kazanç sağlayabilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut hukuki sorunlarınız için mutlaka bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Süre ne kadardır?

Üç hafta; zorunlu hâlde en fazla bir hafta uzatma.

İlk toplantıya mazeretsiz katılmamanın sonucu nedir?

Giderlerin yarısı ve lehine vekâlet ücretinin yarısı sonucu doğar.

İşe iade başvuru süresi nedir?

Fesih tebliğinden bir ay; son tutanaktan sonra dava iki hafta.

Anlaşılan konuda dava açılır mı?

Hayır.