Vasiyetname Nasıl Yazılır — Türleri, Geçerlilik Şartları ve İptal Davası

Vasiyetname türleri, resmi-el yazılı-sözlü vasiyetname şartları, geçerlilik koşulları, iptal sebepleri ve iptal davası süreci hakkında kapsamlı hukuki rehber.

Vasiyetname Nedir ve Neden Önemlidir?

Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra sonuç doğurmak üzere yaptığı, tek taraflı ve kanundaki şekille geri alınabilir ölüme bağlı tasarruftur. Mirasbırakan tasarruf edilebilir kısım üzerinde serbestçe tasarruf eder; saklı payı aşan tasarruf kendiliğinden yok olmaz, koşulları varsa tenkis davasına konu olur. TMK; resmî, el yazılı ve olağanüstü hâllerde sözlü vasiyet biçimlerini düzenler. Şekle aykırılığın sonucu da kural olarak TMK m.557 ve devamındaki iptal davası çerçevesinde değerlendirilir.

Vasiyetname Düzenlemek İçin Hangi Ehliyet Şartları Aranır?

Vasiyetname düzenleyebilmek için TMK m.502 uyarınca ayırt etme gücüne sahip olmak ve on beş yaşını doldurmuş bulunmak gerekir. Bu iki şart vasiyetnamenin geçerliliği için zorunlu olan ehliyet şartlarıdır. Ayırt etme gücü, kişinin yaptığı işlemin anlam ve sonuçlarını kavrayabilme yeteneğini ifade eder. On beş yaşını doldurmamış kişilerin veya ayırt etme gücünden yoksun kişilerin düzenlediği vasiyetnameler geçersizdir ve iptal davasına konu olabilir.

Ehliyet, vasiyetnamenin düzenlendiği anda bulunmalıdır; sonradan ayırt etme gücünün kaybı daha önce geçerli biçimde yapılan tasarrufu kendiliğinden geçersiz kılmaz. İleri yaş veya hastalık tek başına ehliyetsizlik değildir. Düzenleme tarihine yakın sağlık kaydı güçlü bir delil olabilir; rapor bulunmaması da vasiyetnameyi otomatik olarak geçersiz kılmaz.

Vesayet altındaki kişiler bakımından özel bir düzenleme bulunmaktadır. TMK m.502'ye göre kısıtlılar da ayırt etme gücüne sahip olmaları halinde vasiyetname düzenleyebilirler. Ancak bu durumda vasinin onayı aranmaz; çünkü vasiyetname kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak niteliğindedir ve vasi tarafından kullanılamaz.

Resmi Vasiyetname Nasıl Düzenlenir ve Şekil Şartları Nelerdir?

Resmi vasiyetname, TMK m.532-536 hükümleri uyarınca resmi memur (noter, sulh hakimi veya kanunla yetkilendirilmiş diğer görevliler) önünde iki tanığın katılımıyla düzenlenen vasiyetname türüdür. Resmi vasiyetname, uygulamada en güvenilir vasiyetname türü olarak kabul edilmekte olup ispat kolaylığı sağlaması nedeniyle tercih edilmektedir.

Resmi vasiyetnamenin düzenlenme süreci şu şekilde işler: Mirasbırakan, arzularını resmi memura bildirir. Resmi memur, mirasbırakanın beyanlarını yazıya geçirir veya yazdırır ve belgeyi mirasbırakana okuması için verir. Mirasbırakan belgeyi okuduktan sonra arzularına uygun olduğunu beyan eder. Ardından vasiyetnameyi tarih koyarak imzalar. Resmi memur da belgeyi tarih koyarak imzalar.

TMK m.536 uyarınca tanıklık yapamayacak kişiler şunlardır: fiil ehliyeti bulunmayanlar, kamu hizmetinden yasaklılar, okur yazar olmayanlar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri. Bu kısıtlama, vasiyetnamenin baskı veya etki altında düzenlenmesinin önüne geçmek amacıyla getirilmiştir. Tanıklara vasiyetnamenin içeriğinin bildirilmesi zorunlu değildir; tanıklar yalnızca mirasbırakanın beyanlarını kendi özgür iradesiyle yaptığını ve ehil göründüğünü onaylarlar.

Vasiyetçi vasiyetnameyi bizzat okuyamaz veya imzalayamazsa TMK m.535’teki özel usul uygulanır. Resmî memur vasiyetnameyi iki tanığın önünde vasiyetçiye okur; vasiyetçi bunun son arzularını içerdiğini beyan eder. Tanıklar da beyanın kendi önlerinde yapıldığını ve vasiyetçiyi tasarrufa ehil gördüklerini belgeye yazarak veya yazdırarak altını imzalar.

El Yazılı Vasiyetname Nasıl Hazırlanır?

El yazılı vasiyetname, TMK m.538 uyarınca mirasbırakanın vasiyetnamenin tamamını kendi el yazısıyla yazdığı, tarih ve imza koyduğu vasiyetname türüdür. Bu vasiyetname türü herhangi bir resmi makam veya tanık gerektirmemesi nedeniyle en pratik vasiyetname biçimidir. Ancak şekil şartlarına tam uyum sağlanması zorunludur; aksi halde vasiyetname iptal edilebilir.

El yazılı vasiyetnamede aranan üç temel şekil şartı bulunmaktadır. Birincisi, vasiyetnamenin başından sonuna kadar mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılmış olması gerekir. Daktilo, bilgisayar yazıcısı veya başka bir mekanik araçla yazılmış vasiyetnameler el yazılı vasiyetname olarak geçerli değildir. İkincisi, vasiyetnamede düzenleme tarihinin (yıl, ay ve gün olarak) yer alması zorunludur. Tarih bulunmaması veya eksik tarih vasiyetnamenin iptaline neden olabilir. Üçüncüsü, mirasbırakanın vasiyetnameyi imzalaması gerekir. İmza, vasiyetnamenin sonunda yer almalıdır.

El yazılı vasiyetname herhangi bir dilde yazılabilir. Vasiyetnamenin kağıt türü, mürekkep rengi veya yazı biçimi konusunda bir kısıtlama yoktur. Ancak vasiyetnamenin okunabilir olması gerekir. El yazılı vasiyetname düzenlendikten sonra noter veya sulh hakimine tevdi edilebilir; ancak bu zorunlu değildir. Saklanmak üzere notere veya sulh hakimine teslim edilmesi, vasiyetnamenin kaybolma veya yok edilme riskini ortadan kaldırması bakımından tavsiye edilmektedir.

Uygulamada el yazılı vasiyetnamelerde en sık karşılaşılan sorunlar şunlardır: tarih eksikliği, başka birinin el yazısıyla yazılmış olması, imza bulunmaması ve vasiyetnamenin içeriğinin belirsiz olması. Bu sorunlardan herhangi biri vasiyetnamenin iptali için yeterli bir sebep oluşturabilir.

Sözlü Vasiyetname Hangi Durumlarda Geçerlidir?

Yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi olağanüstü durum yüzünden resmî veya el yazılı vasiyet yapılamıyorsa mirasbırakan son arzularını iki tanığa anlatıp bunları belgelemekle görevlendirebilir. Tanıklar beyanı gecikmeksizin yazıp tarih ve yeri göstererek imzalar ve yetkili sulh veya asliye mahkemesine verir ya da hâkime sözlü olarak tutanağa geçirir. Kanundaki tanıklık ehliyeti ve askerî hizmetteki özel usul saklıdır.

Mirasbırakan sonradan diğer vasiyet şekillerinden birini kullanma imkânına kavuşursa sözlü vasiyetname, bu imkânın doğumundan başlayarak bir ay geçince hükümden düşer. Olağanüstü durum sona erdikten sonra sözlü vasiyetin süresiz geçerli kaldığı bilgisi yanlıştır.

Vasiyetname Türlerinin Karşılaştırması Nasıldır?

Aşağıdaki tablo, üç vasiyetname türünün temel özelliklerini karşılaştırmalı olarak göstermektedir. Vasiyetname türü seçerken güvenilirlik, pratiklik ve koşullar dikkate alınmalıdır.

Miras Sözleşmesi Vasiyetnameden Nasıl Ayrılır?

Miras sözleşmesi, TMK m.545-549 arasında düzenlenen ve vasiyetnameden farklı olarak iki taraflı bir ölüme bağlı tasarruf işlemidir. Miras sözleşmesi, mirasbırakan ile karşı taraf arasında resmi vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gereken bir anlaşma olup tek taraflı olarak geri alınamaz. Bu yönüyle vasiyetnameden temelden ayrılır.

TMK m.545 uyarınca miras sözleşmesi yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve ergin olmak gerekir. Vasiyetnamede aranan on beş yaş şartından farklı olarak miras sözleşmesinde tam fiil ehliyeti aranır. Kısıtlı kişiler miras sözleşmesi yapamazlar. Miras sözleşmesi, resmi vasiyetname şeklinde düzenlenmek zorundadır; yani resmi memur ve iki tanık önünde yapılmalıdır.

Miras sözleşmesi iki türde yapılabilir: olumlu miras sözleşmesi ve olumsuz miras sözleşmesi. Olumlu miras sözleşmesinde mirasbırakan, karşı tarafa veya üçüncü bir kişiye miras ya da belirli mal bırakma taahhüdünde bulunur. Olumsuz miras sözleşmesinde ise mirasçı, mirasından feragat eder (mirastan feragat sözleşmesi, TMK m.528).

Miras sözleşmesinin sona ermesi TMK m.546-548'de düzenlenmiştir. Taraflar sözleşmeyi her zaman yazılı anlaşmayla ortadan kaldırabilir. Mirasçı atanan veya kendisine belirli mal bırakılan kişinin, miras sözleşmesinden sonra mirasbırakana karşı mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan davranışta bulunması hâlinde mirasbırakan kanundaki şekillerden biriyle tek taraflı kaldırma yapabilir. Sözleşme gereği sağlararası edim borcu yerine getirilmez veya güvenceye bağlanmazsa borçlar hukuku kurallarına göre dönme de gündeme gelebilir.

Vasiyetnamenin İptali Hangi Sebeplerle İstenebilir?

TMK m.557’ye göre tasarruf anında ehliyetsizlik, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama; tasarrufun içeriği ya da koşullarının hukuka veya ahlaka aykırı olması ve kanuni şekle uyulmaması iptal nedenidir. Noterde düzenlenmiş olması ehliyet, irade sakatlığı veya saklı pay sorununu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Vasiyetname şekil veya ehliyet sorunu nedeniyle kendiliğinden yok sayılmaz; menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı iptal davası açar. İptal hükmü kural olarak davanın tarafları arasında sonuç doğurur. Saklı payı aşan geçerli tasarruf için tenkis, tasarrufun iptalinden farklıdır.

İptal, vasiyetnamenin saklı payı zedelemesinden farklıdır. Ehliyetsizlik, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama, hukuka ya da ahlaka aykırı içerik ve şekil eksikliği TMK m.557 kapsamında iptal sebebi olabilir. Saklı pay ihlali ise tasarruf geçerli olmakla birlikte tenkis sonucunu doğurur. Aynı olayda taleplerin terditli kurulup kurulamayacağı somut hukuki yarara göre değerlendirilir.

Vasiyetnamenin İptali Davası Nasıl Açılır ve Süresi Nedir?

İptal davası tasarrufun iptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı tarafından yararlananlara karşı açılır. Görevli mahkeme asliye hukuk, kesin yetkili mahkeme mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir.

Dava hakkı davacının tasarrufu, iptal nedenini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren iyi niyetli davalıya karşı on, iyi niyetli olmayana karşı yirmi yıllık üst süre vardır. Hükümsüzlük def’i her zaman ileri sürülebilir.

Ehliyet işlem anına göre değerlendirilir. İleri yaş veya tanı tek başına ehliyetsizlik kanıtı değildir; sağlık kayıtları, tanıklar, işlem koşulları ve gerektiğinde uzman raporu birlikte incelenir. Her dosyada Adli Tıp Kurumu raporu zorunlu değildir.

Vasiyetnamenin iptalini isteyen davacı dayandığı ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka aykırılık veya şekil eksikliği olgusunu ispatlar. Sağlık kayıtları, işlem tarihine yakın belgeler, tanıklar ve uzman incelemesi kullanılabilir; her delilin kullanılabilirliği HMK'nın delil ve hukuka uygunluk kurallarına tabidir.

İptal kararı, iptal edilen ölüme bağlı tasarrufun mirasın açıldığı andan itibaren sonuç doğurmasını engeller. Bununla birlikte iptal davası taraflar arasında sonuç doğuran yenilik doğurucu davadır; kararın davaya katılmayan bütün ilgililer hakkında koşulsuz biçimde hüküm doğurduğu söylenmemelidir. Kalan tasarrufların ve önceki vasiyetnamenin geçerliliği ayrıca incelenir.

Vasiyetnamenin Geri Alınması ve Yeni Vasiyetname Düzenlenmesi Nasıl Olur?

TMK m.542-544 hükümleri uyarınca mirasbırakan, vasiyetnamesini her zaman serbestçe geri alabilir. Vasiyetnamenin geri alınması yeni bir vasiyetname düzenleyerek, vasiyetnameyi yok ederek veya sonraki tasarruflarla önceki vasiyetnameyle çelişen düzenlemeler yaparak gerçekleştirilebilir. Bu esneklik, vasiyetnamenin tek taraflı hukuki işlem niteliğinden kaynaklanmaktadır.

Yeni bir vasiyetname ile geri alma halinde, sonraki vasiyetnamenin önceki vasiyetnameyi açıkça ortadan kaldırması veya onunla çelişen hükümler içermesi gerekir. Sonraki vasiyetname öncekiyle çelişen hükümler içerdiğinde, çelişen hükümler bakımından önceki vasiyetname geri alınmış sayılır; çelişmeyen hükümler ise geçerliliğini korur.

Vasiyetçi vasiyetnameyi yok etmek suretiyle de geri alabilir. Belge kaza sonucu veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olur ve içeriği tam ve kesin biçimde belirlenemezse vasiyetname hüküm doğurmaz; tazminat isteme hakkı saklıdır. Resmî vasiyetnamede saklanan nüshalar ve yok etme iradesinin kapsamı ayrıca değerlendirilir; yalnız vasiyetçinin elindeki örneğin ortadan kaldırılması her durumda resmî kaydı hükümsüz kıldığı varsayılmamalıdır.

Vasiyetname Düzenlerken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Vasiyetname düzenlerken saklı pay kurallarına uyulması, şekil şartlarının eksiksiz yerine getirilmesi, ehliyet durumunun belgelenmesi ve vasiyetnamenin açık, anlaşılır bir dille yazılması büyük önem taşır. Bu hususlara dikkat edilmemesi, vasiyetnamenin iptaline veya uygulanamamasına neden olabilir.

Saklı pay oranları TMK m.505-506'da belirlenmiştir. Altsoy için saklı pay yasal miras payının yarısı, ana ve baba için yasal miras payının dörtte biri, sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması halinde yasal miras payının tamamı, diğer hallerde yasal miras payının dörtte üçüdür. Vasiyetname ile bu oranları aşan tasarruflarda bulunulması halinde saklı payı ihlal edilen mirasçılar tenkis davası açabilir.

Uygulamada vasiyetname hazırlarken şu adımların izlenmesi önerilmektedir: Öncelikle malvarlığının tam bir envanteri çıkarılmalıdır. Yasal mirasçıların ve saklı pay oranlarının belirlenmesi gerekir. Vasiyetnamenin açık ve net ifadelerle yazılması, tereddüde yer bırakılmaması önem taşır. Resmî vasiyetname tercih edilecekse bir notere başvurulmalı; el yazılı vasiyetname tercih edilecekse tamamının el yazısıyla yazılması, tarih ve imza konulması sağlanmalıdır. Son olarak, bir hukuk profesyonelinden danışmanlık alınması vasiyetnamenin hukuki geçerliliğini güvence altına alacaktır.

Vasiyetnamede yedek mirasçı veya art mirasçı atanması da mümkündür (TMK m.520-521). Yedek mirasçı atanması, asıl mirasçının mirasbırakandan önce ölmesi veya mirası reddetmesi halinde mirasın yedek mirasçıya geçmesini sağlar. Art mirasçı atanmasında ise miras önce ön mirasçıya geçer, belirli bir koşulun gerçekleşmesiyle art mirasçıya intikal eder.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.

Resmî dayanaklar: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 1512 sayılı Noterlik Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu