Miras Ortakligi Nedir?

Miras ortakligi, mirasbirakanin olumunden sonra mirascilarin tereke uzerinde birlikte ve elbirligi halinde malik olmalari durumunu ifade eden hukuki bir kavramdir. 4721 sayili Turk Medeni Kanunu'nun 640. maddesi uyarinca, birden fazla mirascinin bulunmasi halinde mirasin acilmasiyla birlikte mirascilar arasinda bir ortaklik olusur. Bu ortaklikta mirascilar, tereke uzerinde elbirligi mulkiyetine (istirak halinde mulkiyet) sahip olurlar; baska bir deyisle, her bir mirascinin tereke uzerinde belirli bir mali paya sahip olmasi soz konusu degildir.

Elbirligi mulkiyetinde mirascilarin tereke uzerindeki haklari birlikte kullanilir. Hicbir mirasci, diger mirascilarin rizasi olmaksizin tereke malvarligi uzerinde tek basina tasarrufta bulunamaz. Bir tasinmazin satilmasi, kiraya verilmesi veya uzerinde hak tesis edilmesi gibi islemler icin tum mirascilarin birlikte hareket etmesi veya birbirlerine yetki vermesi gerekmektedir. Bu durum, ozellikle cok sayida mirascinin bulundugu hallerde ciddi pratik sorunlara yol acabilmektedir.

Miras ortakligi, mirasin paylasilmasina veya ortakligin giderilmesine kadar devam eder. Mirascilar, ortaklik devam ettigi surece tereke mallarinin yonetimini birlikte yuruturler. TMK m. 640/2 uyarinca mirascilar, terekeye ait borclardan muetereken ve muteselsilen sorumludurlar. Bu sorumluluk, miras ortakliginin sona ermesine kadar devam eder.

Elbirligi Mulkiyeti (Istirak Halinde Mulkiyet) Kavrami

Elbirligi mulkiyeti, TMK m. 701-703 arasinda duzenlenen bir mulkiyet bicimdir. Bu mulkiyet turunde, birden fazla kisi bir mala kanun veya sozlesme geregi ortakliik iliskisi cercevesinde birlikte malik olurlar. Elbirligi mulkiyetinde ortaklarin belirli paylari yoktur; her bir ortak, malin tamami uzerinde hak sahibidir. Bu ozellik, elbirligi mulkiyetini payli mulkiyetten ayiran temel ozelliktir.

Payli mulkiyette (TMK m. 688-700) ise her bir paylasina belirli bir pay (ornegin 1/3, 1/4 gibi) sahiptir ve bu pay uzerinde serbestce tasarrufta bulunabilir. Paydaslar, paylarini satabilir, devredebilir veya uzerinde sinirli ayni hak kurabilirler. Elbirligi mulkiyetinde ise boyle bir tasarruf ozgurlugu yoktur; ortaklar yalnizca birlikte hareket edebilirler.

Miras hukukunda elbirligi mulkiyeti, mirasin acilmasiyla birlikte kendilginden olusur. Mirascilarin herhangi bir islem yapmasi gerekmez; mirasbirakanin olumU ile birlikte tum tereke mallari uzerinde mirascilar elbirligi halinde malik olurlar. Bu durum, tereke paylastirilana, elbirligi mulkiyeti payli mulkiyete cevrilene veya ortaklik giderilene kadar devam eder.

Elbirligi mulkiyetinin pratikte yarattigi en buyuk sorun, mirascilarin tek baslarına islem yapammasidır. Bir tasinmazin satilmasi, ipotek verilmesi, kiraya verilmesi ve hatta bakim-onarim yaptirilmasi gibi islemler icin tum mirascilarin birlikte hareket etmesi veya birbirlerine vekalet vermesi zorunludur. Mirascilardan birinin bu isleme katilmamasi veya muhalefet etmesi halinde, diger mirascilarin elbirligi mulkiyetini payli mulkiyete cevirme davasi acmalari gerekmektedir.

Payli Mulkiyete Cevirme Davasi: TMK m. 644

TMK m. 644, mirascilarin elbirligi mulkiyetini payli mulkiyete cevirme imkanini duzenleyen temel hukumdur. Bu maddeye gore: 'Bir mirascinin istemi uzerine sulh hakimi, miras ortakligina giren mallarla ilgili olarak, elbirligi mulkiyetinin payli mulkiyete donusmesine, paylasma soz konusu oldukca da mirascilara ozgulenmesine karar verebilir.' Bu hukum, mirascilarin elbirligi mulkiyetinin yarattigi sinirlamalardan kurtulmalarini saglayan onemli bir hukuki aractir.

Payli mulkiyete cevirme davasi, herhangi bir mirasci tarafindan tek basina acilabilir. Davanin acilabilmesi icin diger mirascilarin rizasi veya katilimi aranmaz. Bu ozellik, ozellikle diger mirascilarin isbirligi yapmadigi veya ulasilamadigi durumlarda buyuk onem tasimaktadir. Dava sonucunda mahkeme, tereke mallarinin elbirligi mulkiyetinden payli mulkiyete cevrilmesine karar verir ve her mirascinin payi TMK'nin yasal miras paylarina gore belirlenir.

Gorevli mahkeme: TMK m. 644 uyarinca gorevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Sulh hukuk mahkemesi, mirascilarin paylarinI belirleyerek elbirligi mulkiyetinin payli mulkiyete donusmesine karar verir.

Yetkili mahkeme: Yetkili mahkeme, tasinmazin bulundugu yer mahkemesidir. Birden fazla tasinmaz farkli yerlerde ise, her tasinmaz icin o tasinmazin bulundugu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde ayri dava acilmasi gerekebilir. Ancak Yargitay bazi kararlarinda, tum tasinmazlar icin tek bir davada karar verilebilegini de kabul etmistir.

Payli Mulkiyete Cevirme Davasinin Kosullari ve Sureci

Payli mulkiyete cevirme davasinin acilabilmesi icin bazi kosullarin mevcut olmasi gerekmektedir. Bu kosullar ve davanin isleyis sureci asagida detayli olarak ele alinmaktadir.

Miras ortakliginin devam ediyor olmasi: Dava, miras ortakligi devam ederken acilabilir. Miras paylasilmis ve ortaklik sona ermisse, bu davaya gerek kalmaz. Terekenin henuz paylastirilmamis olmasi, davanin acilabilmesi icin temel kosuldur.

Davacinin mirasci sifatina sahip olmasi: Davayi yalnizca yasal veya atanmis mirascilar acabilir. Mirascinin mirascilik sifatini kanitlamasi icin mirascilik belgesi (veraset ilami) sunulmalidir.

Dava dilekcesinde talep: Davaci, dava dilekcesinde tereke mallarinin elbirligi mulkiyetinden payli mulkiyete cevrilmesini talep eder. Dilekcede terekeye dahil malvarligi degerlerinin listesi, mirascilarin kimlikleri ve miras paylari belirtilir.

Davanin sureci su sekilde isler: Dava acildiktan sonra mahkeme, tum mirascilari davali olarak davetiye ile bilgilendirir. Mirascilarin kimlik ve pay bilgileri, mirascilik belgesinden tespit edilir. Mahkeme, tereye dahil mallarin listesini belirler ve gerekli gordugu hallerde bilirkisi incelemesi yaptirabilir. Yargilama sonucunda mahkeme, elbirligi mulkiyetinin payli mulkiyete cevrilmesine ve her mirascinin payinin tescil edilmesine karar verir.

Mahkeme karari kesinlestikten sonra, tapu mudurlugune basvurularak tasinmazlarin payli mulkiyet olarak tescili saglanir. Artik her mirasci, kendi payi uzerinde bagimsiz olarak tasarrufta bulunabilir: payini satabilir, devredebilir, ipotek verebilir veya kiraya verebilir.

Ortakligin Giderilmesi (Izale-i Suyu) Davasi

Elbirligi mulkiyetinin payli mulkiyete cevrilmesi, mirascilarin tereke mallari uzerinde bagimsiz tasarruf yapabilmelerine olanak saglar; ancak tereke mallarinin fiziksel olarak paylasilmasini saglayamaz. Tereke mallarinin fiziksel olarak paylasilmasi veya satilarak bedelinin paylasilmasi icin ortakligin giderilmesi (izale-i suyu) davasi acilmalidir.

Ortakligin giderilmesi davasi, TMK m. 698-699 kapsaminda duzenlenmistir. Bu davada mahkeme, payli veya elbirligi mulkiyetine tabi malvarligi degerlerinin nasil paylastirilacagina karar verir. Ortakligin giderilmesi iki sekilde gerceklesebilir: aynen taksim (bolustirme) veya satiş yoluyla giderilme.

Aynen taksim: Mal, fiziksel olarak parcalara bolunebiliyorsa, mahkeme malvarligi degerlerini mirascilarin paylari oraninda paylastirir. Ornegin, birden fazla bagimsiz tasinmaz varsa, her mirasciya ayri tasinmaz ozgulenebilir. Ancak aynen taksimin mumkun olmamasi veya malvarliginin degerinde onemli azalma yaratmasi halinde satis yolu tercih edilir.

Satis yoluyla giderilme: Malin aynen taksiminin mumkun olmadigi hallerde, mahkeme malin acik arttirma ile satilarak bedelinin mirascilar arasinda paylarina gore paylasilmasina karar verir. Satis, icra dairesi araciligiyla acik arttirma yoluyla yapilir. Mirascilarin da satis ihalesine katilma hakki vardir.

Ortakligin giderilmesi davasinin gorevli mahkemesi sulh hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme, tasinmazin bulundugu yer mahkemesidir. Davada tum paydas veya ortaklar taraf olarak yer almalidir; eksik taraf ile dava gorulEmez.

Miras Ortakliginin Yonetimi

Miras ortakligi devam ettigi surece, tereke malvarliginin yonetimi mirascilarin ortak sorumlulugundadir. TMK m. 640 uyarinca mirascilar, terekeyi birlikte yonetirler. Yonetimde karar alma usulleri, mirascilarin sayisina ve islemin niteligiine gore degisir.

Olagan yonetim islemleri: Terekenin korunmasi, bakilmasi, vergilerinin odenmesi gibi olagan islemler icin mirascilarin cogunlugunun karari yeterlidir. Ancak uygulamada, olagan yonetim islemlerinde bile mirascilarin anlasamamasi sik rastlanan bir sorundur.

Onemli yonetim islemleri: Tasinmazin kiraya verilmesi, tamir ettirilmesi veya imar islemleri gibi onemli kararlarda ise tum mirascilarin oybirligiyle karar almasi gerekir. Oybirligi saglanamadigi hallerde, mirascilardan biri veya birkaci sulh hukuk mahkemesinden temsilci atanmasini talep edebilir.

Tereke temsilcisi atanmasi: TMK m. 640/3 uyarinca mirascilardna her biri, tereke isleri icin bir temsilci atanmasini sulh hukuk mahkemesinden isteyebilir. Temsilci, terekenin yonetimiyle ilgili islemleri mirascilarin menfaatine uygun sekilde yurutur. Temsilci atanmasi, ozellikle mirascilar arasindaki uyusmazliklarin cozumunde onemli bir aractir.

Elbirligi Mulkiyetinin Payli Mulkiyete Cevrilmesinin Avantajlari

Elbirligi mulkiyetinin payli mulkiyete cevrilmesi, mirascilara onemli avantajlar saglar. Bu avantajlarin bilinmesi, mirascilarin haklarini daha etkin kullanmalarinsa yardimci olur.

Bagimsiz tasarruf imkani: Payli mulkiyete gecisle birlikte her mirasci, kendi payi uzerinde bagimsiz olarak tasarrufta bulunabilir. Payini satabilir, baskasina devredebilir, ipotek verebilir veya miras payini ucuncu kisilere kiraya verebilir. Bu esneklik, elbirligi mulkiyetinde mevcut degildir.

Tapu tescili: Payli mulkiyette her mirascinin payi tapu sicilinde ayri olarak gosterilir. Bu durum, mirascilarin mulkiyet haklarini resmi olarak belgelemelerini ve ucuncu kisilere karsi ileri surmelErini kolaylastirir.

Kredi ve finansman imkani: Mirascilar, payli mulkiyetteki paylarini bankalardan kredi kullanirken teminat olarak gosterebilirler. Elbirligi mulkiyetinde ise belirli bir pay bulunmadigindan, bankalar genellikle teminat olarak kabul etmezler.

Uyusmazliklarin azalmasi: Elbirligi mulkiyetinde tum mirascilarin birlikte hareket etme zorunlulugu, sureklI uyusmazliklara yol acabilir. Payli mulkiyete gecis, mirascilarin kendi paylari uzerinde birbirlerinden bagimsiz kararlar almalarini saglayarak bu uyusmazliklari azaltir.

Paylasma Davasi (Miras Paylasim Davasi)

TMK m. 642 uyarinca, mirascilardan her biri her zaman miras paylasiMini isteyebilir. Paylasma davasi, mirascilarin tereke malvarliginin aralarinda paylasilmasini talep ettikleri davadir. Bu dava, elbirligi mulkiyetinin payli mulkiyete cevrilmesi davasindan farkli olarak, terekenin fiili olarak paylastirilmasini amaclar.

Paylasma davasinda mahkeme, terekeye dahil tum malvarligi degerlerini belirler, mirascilarin paylarini hesaplar ve malvarligi degerlerini mirascilara ozguler. Paylasma sirasinda denklestime kurallari da uygulanir; mirasbirakanin sagliginda bazi mirascilara yapilan kazandirmalar denklemestirmeye tabi olabilir (TMK m. 669-675).

Paylasma davasinin gorevli mahkemesi sulh hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme, mirasbirakanin son yerlesim yeri mahkemesidir. Dava, tum mirascilara karsi acilmalidir. Paylasma davasinda da herhangi bir hak dusurcu sure veya zamanasiimi suresi bulunmamaktadir; mirascilar her zaman paylasma talep edebilirler.

Yargitay Kararlari Isiginda Uygulama

Yargitay, elbirligi mulkiyetinin payli mulkiyete cevrilmesi ve miras ortakliginin giderilmesi konularinda pek cok karar vermistir. Bu kararlar, uygulamada yol gosterici nitieliktedir.

Yargitay'in yerlesik ictihadina gore, TMK m. 644 uyarinca acilan payli mulkiyete cevirme davasi, herhangi bir mirasci tarafindan diger mirascilarin rizasi aranmaksizin acilabilir. Mahkeme, taleple bagli olarak yalnizca elbirligi mulkiyetinin payli mulkiyete donusmesine karar verir; terekenin paylastirilmasina karar veremez. Paylasma ayri bir dava konusudur.

Yargitay ayrica, payli mulkiyete cevirme davasinin ortakligin giderilmesi (izale-i suyu) davasindan farkli oldugunu vurgulamaktadir. Payli mulkiyete cevirme davasinda mulkiyet bicimi degisir ancak mal hala mirascilarin ortakliginda kalir. Ortakligin giderilmesi davasinda ise ortaklik tamamen sona erdirilir ve mal fiziksel olarak paylasilir veya satilarak bedeli paylastirilir.

Uygulamada mirascilarin siklIkla karsilastigi bir sorun, payli mulkiyete cevirme kararindan sonra mirascilarin paylarini satma veya ucuncu kisilere devretme durumudur. Bir mirascinin payini ucuncu kisiye satmasi halinde, diger mirascilarin onalim (suf'a) hakki gundeme gelebilir. TMK m. 732 uyarinca payli mulkiyette bir paydasin payini ucuncu kisiye satmasi halinde, diger paydaslar onalim hakkini kullanarak satin alim onceligi talep edebilirler.

Elbirligi Mulkiyetine Tabi Mallarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Elbirligi mulkiyetine tabi miras mallarinin yonetimi ve elden cikarilmasinda mirascilarin dikkat etmesi gereken bazi onemli hususlar bulunmaktadir.

Tereke mallarinin korunmasi: Tum mirascilar, tereke mallarinin korunmasi konusunda sorumluluk tasir. Bir tasinmazin hasar gormesi, degerinin dusmesi veya yok olmasi halinde, tum mirascilarin zarari paylasmalari gerekir. Bu nedenle tereke mallarinin sigortalanmasi ve bakimlarinin yapilmasi onemlidir.

Gelir ve giderlerin paylasimi: Elbirligi mulkiyeti surecinde tereke mallarindan elde edilen gelirler (kira, faiz gibi) tum mirascilara miras paylari oraninda aittir. Ayni sekilde, tereke mallarinin giderleri (vergi, bakim, sigorta gibi) de mirascilar tarafindan paylari oraninda karsilanmalidir.

Elbirligi mulkiyetinde satis engeli: Elbirligi mulkiyetine tabi bir tasinmazin satilabilmesi icin tum mirascilarin birlikte islem yapmasi zorunludur. Tek bir mirascinin bile satisa katilmayi reddetmesi halinde, satis gerceklesemez. Bu durumda mirascilarin payli mulkiyete cevirme veya ortakligin giderilmesi davasina basvurmalaeri gerekmektedir.

Vekaletname kullanimi: Mirascilarin tamaminin bir araya gelmesinin zorlu oldugu durumlarda, bazi mirascilar diger mirascilara veya bir avukata vekaletname vererek islem yapmalarini saglayabilir. Vekaletname, ozellikle yurt disinda yasayan mirascilarin katilimini kolaylastirmak icin sikca kullanilan bir yontemdir.

Son olarak, miras ortakligi ve elbirligi mulkiyeti konulari, cok sayida mirascinin bulundugu ailelerde ciddi uyusmazliklara yol acabilmektedir. Mirascilarin haklarini korumak ve gereksiz uyusmazliklardan kacinmak icin, sureC boyunca bir miras hukuku avukatindan destek alinmasi buyuk onem tasimaktadir.

Bu icerik genel bilgilendirme amaciyla hazirlanmis olup hukuki danismanlik niteliginde degildir. Somut uyusmazliklarda bir avukata danismaniz tavsiye olunur.