Olunceye Kadar Bakma Sozlesmesi Nedir?

Olunceye kadar bakma sozlesmesi, 6098 sayili Turk Borclar Kanunu'nun 611 ila 619. maddeleri arasinda duzenlenen, iki tarafi da borC altina sokan (synallagmatik) bir sozlesme turudur. Bu sozlesme ile bakimi uzerine alan taraf (bakici), diger tarafin (bakim alacaklisi) olunceye kadar bakimini ve gozumunu ustlenir. Karsiliginda bakim alacaklisi, belirli bir malvarligini veya haklarini bakiciya devreder. Sozlesme, adi uzerinde, bakim alacaklisinin olumune kadar devam eden sureli bir borC iliskisi kurar.

Olunceye kadar bakma sozlesmesi, Turk hukuk uygulamasinda ozellikle yaslilarin bakiminin guvence altina alinmasi amaciyla sikca basvurulan bir hukuki aractir. Ancak bu sozlesme, miras hukuku bakimindan da buyuk onem tasimaktadir. Mirasbirakanin tasinmazlarini veya diger malvarligini olunceye kadar bakma sozlesmesi ile devretmesi, diger mirascilarin miras haklarini dogrudan etkilemektedir. Bu nedenle sozlesmenin gecerliligi, sartlari ve iptali konulari miras hukuku uyusmazliklarinda siklica gundeme gelmektedir.

TBK m. 611 uyarinca olunceye kadar bakma sozlesmesinin temel unsurlari sunlardir: iki tarafli bir sozlesme olmasi, bakicinin bakim ve gozum yukumlulugu ustlenmesi, bakim alacaklisinin belirli bir karsilik (malvarligi, hak veya gelir) devretmesi ve sozlesmenin bakim alacaklisinin olumune kadar devam etmesi. Bu unsurlardan birinin eksik olmasi halinde sozlesme olunceye kadar bakma sozlesmesi olarak nitelendirilemez.

Olunceye Kadar Bakma Sozlesmesinin Sekil Sarti

TBK m. 612 uyarinca olunceye kadar bakma sozlesmesi, miras sozlesmesi seklinde yapilmalidir. Bu demektir ki sozlesmenin resmi sekilde, yani noter veya sulh hakimi huzurunda iki tanikla birlikte duzenlenmesi gerekmektedir. Resmi sekil sarti, sozlesmenin gecerlilik sartidir; bu sarta uyulmamasi halinde sozlesme gecersiz sayilir.

Sekil sartinin agirliginin nedeni, sozlesmenin her iki taraf icin de onemli sonuclar doguran, uzun sureli ve geri donusu zor bir islem olmasidir. Bakim alacaklisi, tum malvarligini veya onemli bir kismini devretmekte; bakici ise yillarca surebilecek bir bakim yukumlulugu ustlenmektedir. Resmi sekil sarti, taraflarin iradesinin bilinCli ve ozgur olarak acikladiginin guvence altina alinmasini saglar.

Uygulamada olunceye kadar bakma sozlesmesi genellikle noter huzurunda duzenlenir. Tasinmaz devri iceren sozlesmelerde, sozlesmenin duzenlenmesinden sonra tapu mudurlugunde de tescil isleminin yapilmasi gerekmektedir. Tasinmaz devrinin tapuda tescil edilmemesi halinde, mulkiyet bakiciya gecmez; bu durum ayri bir uyusmazlik konusu olusturabilir.

Sekil sartina uyulmadan yapilan olunceye kadar bakma sozlesmesi butunuyle gecersizdir. Ancak Yargitay, bazi kararllarinda sekil eksikligine ragmen uzun sureli fiili bakim iliskisinin kurulmus olmasi halinde, hakkaniyete dayali cozumler uretebilmektedir. Yine de hukuki guvenlik acisindan sozlesmenin mutlaka resmi sekilde yapilmasi zorunludur.

Olunceye Kadar Bakma Sozlesmesinin Taraflari ve Yukumlulukleri

Sozlesmenin iki tarafi vardir: bakim alacaklisi ve bakici. Bakim alacaklisi, bakiminIn ve gozumunun saglanmasini talep eden taraftir; bakici ise bu yukumlulugu ustlenen taraftir. Her iki tarafin da fiil ehliyetine sahip olmasi gerekir.

Bakicinin yukumlulukleri: TBK m. 614 uyarinca bakici, bakim alacaklisinin aile ferdi gibi beslenme, barinma, giyim ve saglik ihtiyaclarini karsilamakla yukumludur. Bakim yukumlulugu, sozlesmenin amacina ve bakim alacaklisinin ihtiyaclarina gore belirlenir. Bakicinin yukumlulugu, bakim alacaklisinin olumune kadar devam eder ve sozlesme surecinde bakim alacaklisinin ihtiyaclarindaki degisimlere uyum saglanmalidir.

Bakim alacaklisinin yukumlulugu: Bakim alacaklisi, sozlesmede kararlastirilan karsiligi (tasinmaz, tasinir mal, para veya diger malvarligi degeri) bakiciya devretmekle yukumludur. Devir isleminin zamani ve sekli sozlesmede belirlenir. Tasinmaz devrinin tapuda tescil edilmesi gerekmektedir.

Taraflarin yukumlulukleri arasindaki orantililik, sozlesmenin degerlendirilmesinde onemli bir olcuttUr. Bakicinin sundugu bakim hizmetinin degeri ile bakim alacaklisinin devrettigi malvarliginin degeri arasinda asilri orantisizlik bulunmasi, sozlesmenin muvazaali olmasi ihtimalini gundeme getirir.

Olunceye Kadar Bakma Sozlesmesinin Iptali

Olunceye kadar bakma sozlesmesi, belirli kosullarin gerceklesmesi halinde iptal edilebilir veya sona erdirilebilir. TBK m. 616 ve devami maddeler, sozlesmenin sona erme hallerini duzenlemektedir.

1. Edimler arasindaki acentasizlik (olumseuz orantisizlik): TBK m. 617 uyarinca, taraflardan birinin edimi ile diger tarafin edimi arasinda acik bir orantisizlik bulunmasi halinde, zarar goren taraf alti ay onceden bildirimde bulunarak sozlesmeyi feshedebilir. Bu orantisizlik degerlendirilirken, devredilen malvarliginin degeri ile saglanacak bakim hizmetinin degeri karsilastirilir.

2. Bakicinin yukumlulukunU yerine getirmemesi: Bakicinin sozlesmeden dogan bakim ve gozum yukumlulugunu yerine getirmemesi, sozlesmenin feshi icin hakli neden olusturur. Bakim alacaklisi, bakicinin yukumlululerini yerine getirmedigini ispat ederek mahkemeden sozlesmenin feshini talep edebilir. Fesih halinde devredilen malvarliginin iadesi de gundeme gelir.

3. Sozlesmenin kisisel iliskiye dayanmasi ve guvensizlik: TBK m. 616 uyarinca, taraflarin kisisel iliskilerinin bozulmasi nedeniyle sozlesmenin devaminin ceklemez hale gelmesi halinde, taraflardan her biri sozlesmeyi feshedebilir. Bu durum ozellikle bakici ile bakim alacaklisi arasindaki gUven iliskisinin tamamen yikilmasi hallerinde gundeme gelir.

4. Bakicinin olumu: Bakicinin bakim alacaklisindan once olmesi halinde, sozlesmenin akibeti tartismalidir. Sozlesmede aksi kararlastirilmamissa, bakicinin mirascilarinin bakim yukumlulugunu devir almasi mumkun olabilir; ancak bu durum taraflarin iradesine ve sozlesme hukumlerine baglidir.

Olunceye Kadar Bakma Sozlesmesinde Muvazaa Iddiasi

Olunceye kadar bakma sozlesmesi, miras hukuku uygulamasinda en cok muvazaa iddiasina maruz kalan sozlesme turlerinden biridir. Mirasbirakanin, mirascilarin miras haklarini azaltmak veya ortadan kaldirmak amaciyla gercekte hicbir bakim hizmeti almadigi halde gorunurde olunceye kadar bakma sozlesmesi duzenleterek tasinmazlarini devretmesi, muris muvazaasinin tipik orneklerindendir.

Yargitay Ictihat Birlestirme Genel Kurulu'nun 01.04.1974 tarihli karari, olunceye kadar bakma sozlesmesini acikca muvazaa kapsaminda degerlendirmistir. Bu karara gore, mirasbirakanin gercekte bagislamak istedigi tasinmazini gorunurde olunceye kadar bakma sozlesmesi ile devretmesi halinde, miras haklari zarara ugrayan mirascilar tapu iptal ve tescil davasi acabilirler.

Muvazaa iddiasinin ispatinda dikkate alinan temel kriterler sunlardir:

Gercekte bakim saglanip saglanmadigi: Bakicinin fiilen bakim hizmeti verip vermedigi arastirilir. Bakim alacaklisinin kendi basina yasamini surdurebildigi, sagliginin iyi oldugu veya baskalarinin bakimini ustlendigi durumlarda muvazaa karinesinden soz edilebilir.

Sozlesme tarihinde bakim alacaklisinin yasi ve saglik durumu: Ileri yasta ve agir hasta olan bir kisinin tasinmazlarini devretmesinin mirastan mal kacirma amaci tasiyo olup olmadigi degerlendirilir.

Devredilen malvarliginin degeri ile bakim hizmetinin orantisi: Cok degerli tasinmazlarin kisa sureli veya yetersiz bir bakim karsiliginda devredilmesi, muvazaa suphesinI artiran onemli bir gostergedir.

Bakim alacaklisinin diger mirascilariyla iliskisi: Mirasbirakanin bazi mirascilariyla husumetinin bulunmasi, bazi mirascilari mirastan uzak tutma niyetinin olmasi muvazaa iddiasini destekleyen karinelerdir.

Bakicinin bakim alacaklisiyla yakinlik derecesi: Sozlesmenin yakin aile uyesi (cocuk, torun gibi) ile yapilmasi, ozellikle bazi mirascilarin dislanmasi suretiyle yapilmasi muvazaa iddiasini guclendirir.

Olunceye Kadar Bakma Sozlesmesi ve Tenkis Davasi

Olunceye kadar bakma sozlesmesi ile yapilan devirlerin, mirascilarin sakli paylarini ihlal etmesi halinde tenkis davasi gundeme gelir. TMK m. 565/4 uyarinca mirasbirakanin, olunceye kadar bakma sozlesmesi ile sagladigi kazandirmalar da tenkise tabi olabilir.

Tenkis davasinda, mirasbirakanin olunceye kadar bakma sozlesmesiyle devrettigi malvarliginin, sakli pay ihlali yaratip yaratmadigi degerlendirilir. Sakli payihlali tespit edilirse, mahkeme tenkis oranini belirleyerek ihlal edilen sakli pay miktarinin iadesine karar verir. Tenkis davasinda ayni iade esas olmakla birlikte, bunun mumkun olmamasi halinde bedel iadesi de kararlastirabilir.

Uygulamada mirascilar, olunceye kadar bakma sozlesmesine karsi hem muvazaa davasi hem de tenkis davasi acabilirler. Genellikle bu davalar terditli olarak (birincil talep muvazaa, ikincil talep tenkis seklinde) birlikte acilmaktadir. Muvazaa ispatlanamasa bile sakli pay ihlali varsa tenkis karari verilebilir. Bu strateji, mirascilarin haklarini en genis sekilde koruma altina alir.

Tenkis davasinda hak dusurcu sure, TMK m. 571 uyarinca sakli payin ihlal edildiginin ogrenildigi tarihten itibaren bir yil ve her halde murisin olumunden itibaren on yildir. Bu surelerin gecmesi halinde tenkis talep hakki duser.

Olunceye Kadar Bakma Sozlesmesinin Tapu Islemleri Bakimindan Sonuclari

Olunceye kadar bakma sozlesmesi ile tasinmaz devri yapilmasi halinde, tasinmaz tapuda bakici adina tescil edilir. Bu tescil isleminde, tasinmazin sozlesme geregi devredildigi tapu kaydina serh edilebilir. Sozlesmenin devam ettigi surede bakim alacaklisi lehine ipotek veya diger guvenceler de tesis edilebilir.

TBK m. 613 uyarinca bakim alacaklisi, tasinmazini devrettiginde, sozlesmeden dogan haklarini guvence altina almak icin devredilen tasinmaz uzerinde bir kanuni ipotek hakki talep edebilir. Bu ipotek hakki, bakicinin bakim yukumlulugunU yerine getirmemesi halinde bakim alacaklisinin korunmasini saglar. Kanuni ipotek hakkinin tapu siciline tescil edilmesi gerekmektedir.

Sozlesmenin feshi veya iptali halinde tasinmazin iadesi sorunu gundeme gelir. Mahkeme, sozlesmenin feshedildigine veya gecersizligine karar verdiginde, devredilen tasinmazin bakim alacaklisina (veya onun mirasalarina) iadesine hukmeder. Ancak bakici, sozlesme surecinde fiilen sagladigi bakim hizmetinin bedelini talep edebilir; bu bedel, iade edilecek malvarligindan mahsup edilebilir.

Olunceye Kadar Bakma Sozlesmesinde Bakicinin Borclardan Sorumlulugu

TBK m. 615 uyarinca olunceye kadar bakma sozlesmesi, bakim alacaklisinin bir kuruma kabul edilmesi suretiyle de kurulabilir. Bu durumda kurumun ilgili duzenleme ve isletme kosullari sozlesmenin bir parcasi haline gelir. Kurumlar araciligiyla yapilan sozlesmelerde, kurumun mali durumu ve hizmet kalitesi ayrI bir onem tasir.

Bakici, bakim alacaklisinin borclarindan kural olarak sorumlu degildir. Ancak sozlesmede aksi kararlastirilabilir. Bakim alacaklisinin vergi borclari, kredi borclari ve diger mali yukumlulukleri, malvarliginin devrinden etkilenmez; alacaklilar, muvazaali devir iddiasi ile bu islemlere itiraz edebilirler.

Olunceye Kadar Bakma Sozlesmesinde Yargi Kararlari ve Uygulama

Yargitay, olunceye kadar bakma sozlesmelerine iliskin cok sayida karar vermistir. Bu kararlar, sozlesmenin gecerliligi, muvazaa iddiasi ve tenkis talepleri bakimindan yol gosterici nitekliktedir.

Yargitay'in yerlesik ictihadina gore, olunceye kadar bakma sozlesmesinin gecerli sayilabilmesi icin fiili bir bakim iliskisinin kurulmus olmasi sarigdir. Salt seklen sozlesme yapilmasi yeterli degildir; bakicinin gercekten bakim hizmeti sundugu ve bakim alacaklisinin bu hizmete ihtiyac duydugu ispatlanmalidir. Fiili bakim iliskisinin bulunmadigi hallerde sozlesme muvazaali sayilmakta ve tapu iptal ve tescile karar verilmektedir.

Yargitay ayrica, sozlesmenin taraflarinin yakinlik derecesini de dikkate almaktadir. Mirasbirakanin sozlesmeyi, diger mirascilari diSarda birakarak yalnizca belirli bir cocugyla veya yakiniyla yapmasi, muvazaa karinesini guclenirmektedir. Ozellikle kirsal kesimlerde erkek cocuklara tasinmaz devri amaciyla olunceye kadar bakma sozlesmesinin kullanilmasi sik rastlanan bir uyuSmazlik konusudur.

Mahkemeler, muvazaa iddiasinin degerlendirilmesinde bilirkisi raporlari, tanik beyanlari, saglik raporlari, sosyal inceleme raporlari ve tasinmazin devir tarihindeki rayic degeri gibi delilleri birlikte degerlendirmektedir. Davanin sonucunu etkileyen en onemli faktor, fiili bakim iliskisinin varliginin veya yoklugunun ispatlanmasidir.

Sozlesme Duzenlenmesinde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Olunceye kadar bakma sozlesmesi dUzenlerken, sozlesmenin gecerliligini ve uygulanabilirligini guvence altina almak icin bazi onemli hususlara dikkat edilmesi gerekmektedir.

Resmi sekil sarti: Sozlesme mutlaka noter veya sulh hakimi huzurunda iki tanikla birlikte duzenlenmeli; resmi sekil sartina uyulmalidir. Adi yazili sekilde yapilan sozlesme gecersizdir.

Bakim yukumlulugUnun somutlastirilmasi: Sozlesmede bakicinin yukumluluklerinin acikca ve detayli sekilde belirlenmesi, ileride cikabilecek uyusmazliklarin onune gecebilir. Beslenme, barinma, saglik hizmetleri, kisisel bakim gibi konularin acikca duzenlenmes tavsiye edilir.

Kanuni ipotek hakki: Bakim alacaklisinin, devrettigi tasinmaz uzerinde kanuni ipotek hakki tesis ettirmesi, olasi bir sozlesme ihlali halinde korunmasini saglar.

Diger mirascilarin bilgilendirilmesi: Her ne kadar hukuki bir zorunluluk olmasa da, diger mirascilarin sozlesme hakkinda bilgilendirilmesi, ileride olusabilecek muvazaa iddialarinin onune gecebilir ve ailem ici uyusmazliklari azaltabilir.

Taraflarin ehliyetinin belgelenmesi: Ozellikle ileri yasta veya hastaligI bulunan bakim alacaklisinin ayirt etme gucune sahip oldugunu gosteren saglik raporu alinmasi, sozlesmenin ileride ehliyet yonunden tartismasini onler.

Son olarak, olunceye kadar bakma sozlesmesinin karmasik hukuki sonuclari goz onunde bulunduruldugunda, sozlesmenin hazirlanmasinda ve degerlendirilmesinde mutlaka bir hukuk profesyonelinden destek alinmasi buyuk onem tasimaktadir. Sozlesmenin yanlis duzenlenmesi, taraflarin ciddi hak kayiplarina ugamasina yol acabilir.

Bu icerik genel bilgilendirme amaciyla hazirlanmis olup hukuki danismanlik niteliginde degildir. Somut uyusmazliklarda bir avukata danismaniz tavsiye olunur.