Marka Tescili ve Marka Hakkına Tecavüz — Başvuru ve Dava Süreci

Marka tescil süreci, TÜRKPATENT başvurusu, 6769 sayılı SMK kapsamında marka hakkı, itiraz prosedürü, marka hakkına tecavüz davaları ve tazminat talepleri hakkında kapsamlı rehber.

Marka, bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğer teşebbüslerin mal veya hizmetlerinden ayırt etmeyi sağlayan ve sicilde açık ve kesin olarak gösterilebilen işaretlerden oluşabilir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK), marka tescilini, koruma kapsamını ve tecavüz hâlinde başvurulabilecek hukuki yolları düzenler.

Marka Nedir ve Hangi İşaretler Marka Olarak Tescil Edilebilir?

SMK m.4 uyarınca marka, bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğer teşebbüslerinkinden ayırt etmeyi sağlaması ve sicilde koruma konusunun açık ve kesin anlaşılmasını sağlayacak biçimde gösterilebilmesi şartıyla kişi adları, sözcükler, şekiller, renkler, harfler, sayılar, sesler ve malın veya ambalajın biçimi dâhil her tür işaretten oluşabilir.

Sözcük, şekil, renk düzeni, ses, hareket, üç boyutlu biçim veya bunların bileşimi başvuru konusu olabilir. SMK m.5'te ayırt edici olmayan, tanımlayıcı, yanıltıcı, kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı ve kanunda sayılan diğer mutlak ret nedenleri; m.6'da önceki haklara dayalı nispi ret nedenleri düzenlenir. İşaret türü tek başına tescil garantisi vermez; mal/hizmet listesi ve kullanım bağlamı incelenir.

TÜRKPATENT'e Marka Tescil Başvurusu Nasıl Yapılır?

Başvuru, TÜRKPATENT Elektronik Başvuru Sistemi (EPATS) üzerinden yapılır. Başvuruda marka örneği, başvuru sahibinin kimlik ve adres bilgileri, Nice sınıflandırmasına göre mal ve hizmet listesi ile başvuru ücreti bulunur. Kurum önce şekli şartlar ve mutlak ret nedenlerini inceler. Uygun başvuru Bültende yayımlanır; üçüncü kişiler yayım tarihinden itibaren iki ay içinde itiraz edebilir. İtiraz ve varsa karşı görüşten sonra başvuru kesinleşirse tescil ücretinin süresinde ödenmesiyle marka sicile kaydedilir ve belge düzenlenir.

Ücretler ve işlem süreleri her yıl ve dosyanın kapsamına göre değiştiğinden sabit “6–10 ay” veya tahmini toplam bedel garanti edilmemelidir. Güncel tutarlar TÜRKPATENT'in 2026 ücret tarifesinden kontrol edilmelidir.

Marka Tescilinde İtiraz Prosedürü Nasıl İşler?

Başvurunun Resmî Marka Bülteni'nde yayımlanmasından itibaren iki ay içinde ilgili kişiler SMK m.18 uyarınca gerekçe ve delilleriyle TÜRKPATENT'e itiraz edebilir. Kurum itirazı başvuru sahibine bildirir ve görüş sunma imkânı verir. Önceki markaya dayalı itirazda, koşulları varsa başvuru sahibi itiraz sahibinden ciddi kullanıma ilişkin delil sunmasını isteyebilir.

Kurumun itiraz birimi kararına karşı bildirimden itibaren iki ay içinde Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kuruluna itiraz edilebilir. Kurulun nihai kararına karşı bildirimden itibaren iki ay içinde Ankara Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesinde iptal davası açılır; uyuşmazlığın niteliğine göre TÜRKPATENT ile başvuru veya itiraz sahibinin taraf sıfatı birlikte gözetilir.

Marka Hakkının Kapsamı ve Sınırları Nelerdir?

Tescilli marka sahibinin SMK m.7'deki yasaklama yetkisi, tescilli mal ve hizmetlerle aynı veya benzer işaretlerin karıştırılma ihtimali yaratacak kullanımını ve tanınmışlık hâlindeki genişletilmiş korumayı kapsar. Koruma mutlak değildir: gerçek kişilerin kendi ad veya adresini dürüstçe kullanması, mal veya hizmetin türü/niteliği/amaca uygunluğu hakkında açıklayıcı kullanım ve markalı malın sahibince veya izniyle piyasaya sunulmasından sonraki kullanım gibi SMK m.7 ve m.152 sınırları uygulanır. Marka beş yıl içinde Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmaz veya kullanıma beş yıl kesintisiz ara verilirse, haklı neden yoksa iptal edilebilir. 10 Ocak 2024'ten itibaren kullanmama dâhil SMK m.26'daki iptal talepleri idari olarak TÜRKPATENT tarafından incelenmektedir; Kurum kararlarına karşı kanun yolu saklıdır.

Marka Hakkına Tecavüz Halleri Nelerdir?

SMK m.29, marka sahibinin izni olmadan m.7'deki yasak kapsamına giren kullanımları; marka işaretini taşıyan malı piyasaya sürme, stoklama, ithal veya ihraç etme gibi ticari fiilleri; marka hakkını lisansla alan kişinin sözleşme sınırlarını aşmasını ve hakkı gasp suretiyle kendi adına tescil ettirmeyi tecavüz kapsamında düzenler. Aynı işaretin aynı mal/hizmette kullanımı, benzerlik ve karıştırılma ihtimali ile tanınmış markanın itibarından haksız yararlanma hâlleri m.7'nin ayrı koşullarına tabidir.

Alan adı, anahtar sözcük veya ticaret unvanı kullanımı her olayda otomatik ihlal değildir; işaretin ticari etki yaratacak biçimde marka olarak kullanılması, haklı neden, mal/hizmet ilişkisi ve karıştırılma ihtimali incelenir. Tükenme, dürüst açıklayıcı kullanım ve kişisel ad kullanımı gibi SMK m.7 ve m.152 sınırları saklıdır.

Marka Hakkına Tecavüz Davaları ve Tazminat

Hak sahibi tecavüzün tespiti, önlenmesi ve durdurulması; maddi ve manevi zarar; tecavüz oluşturan ürün ve araçlara el koyma; mülkiyet, şekil değiştirme veya imha; kesin kararın ilanı gibi SMK m.149 taleplerinde bulunabilir. Maddi zarar fiilî kayıp ve yoksun kalınan kazancı kapsar. Yoksun kalınan kazanç SMK m.151 uyarınca hak sahibinin muhtemel geliri, tecavüz edenin net kazancı veya varsayımsal lisans bedeli yöntemlerinden biri seçilerek hesaplanır; mahkeme somut delillere göre belirler.

Görevli mahkeme fikrî ve sınaî haklar hukuk mahkemesidir; bu mahkemenin kurulmadığı yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi görev yapar. İhtiyati tedbir için tecavüzün mevcut veya ciddi ve yakın tehlike oluşturduğunun yaklaşık ispatı gerekir.

Marka Hakkına Tecavüzün Cezai Boyutu

SMK m.30 bütün marka tecavüzlerini suç saymaz. Başkasına ait marka hakkına iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz ederek mal üreten veya hizmet sunan, satışa arz eden veya satan, ithal ya da ihraç eden, ticari amaçla satın alan, bulunduran, nakleden veya depolayan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezasıyla cezalandırılır. Marka korumasını gösteren işareti yetkisiz kaldırma ve yetkisi olmadan başkasının marka hakkı üzerinde tasarrufta bulunma maddede ayrı suçlardır. Soruşturma ve kovuşturma şikâyete bağlıdır. Markanın Türkiye'de tescilli olması, fiilin suç tipindeki seçimlik hareketlerden birini oluşturması, kast, el koyma/imha ve etkin pişmanlık koşulları somut olayda ayrı incelenir. Hukuk davasındaki her tecavüz tespiti kendiliğinden ceza mahkûmiyeti doğurmaz.

Uluslararası Marka Tescili ve Madrid Protokolü

Marka koruması ülkeseldir; yani bir ülkede tescil edilen marka yalnızca o ülke sınırlar içinde koruma altındadır. Uluslararası alanda marka koruması için her ülkede ayrı ayrı tescil başvurusu yapılabileceği gibi, Madrid Protokolü aracılığıyla toplu başvuru da mümkündür.

Madrid Protokolü, Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) tarafından yönetilen uluslararası marka tescil sistemidir. Türkiye'de tescilli veya başvurusu yapılmış bir markaya dayanarak TÜRKPATENT aracılığıyla Madrid Protokolü başvurusu yapılabilir. Bu sistem sayesinde tek bir başvuru ile birden fazla ülkede marka koruması elde edilebilir.

Avrupa Birliği Fikri Mülkiyet Ofisi (EUIPO) üzerinden yapılan AB Marka başvurusu da tüm AB üye devletlerinde geçerli marka koruması sağlamaktadır. Uluslararası ticaret yapan işletmelerin marka koruma stratejilerini hedef pazarlara göre planlamaları büyük önem taşımaktadır.

Marka Lisansı, Devri ve Rehni

Marka başvurusu veya tescili devredilebilir, lisansa ve rehne konu olabilir. Hukuki işlemler yazılı şekle tabidir; devir sözleşmesinin geçerliliği ayrıca noter onayına bağlıdır. Sicile kaydedilmeyen hukuki işlemlerden doğan haklar iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Lisans inhisari veya inhisari olmayan biçimde kurulabilir. Aksi kararlaştırılmadıkça inhisari olmayan lisans sahibi dava açamaz; inhisari lisans sahibi, sözleşmede aksi yoksa hak sahibinin açabileceği davaları kendi adına açabilir. İnhisari olmayan lisans sahibi, hak sahibine noter bildirimi yapıp üç ay içinde dava açılmaması hâlinde ve ciddi zarar tehlikesinde kanundaki koşullarla dava açabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Marka itiraz süresi nedir?

Başvurunun Bültende yayımlanmasından itibaren iki aydır.

Kullanılmayan marka ne olur?

Tescilden itibaren beş yıl ciddi kullanım yoksa veya kullanıma beş yıl kesintisiz ara verilmişse, haklı neden yoksa TÜRKPATENT nezdinde iptal istenebilir.

Tazminat nasıl hesaplanır?

Fiilî zarar yanında yoksun kalınan kazanç; muhtemel gelir, tecavüz edenin net kazancı veya varsayımsal lisans bedeli yöntemlerinden biriyle hesaplanır.

Devir sicile yazılmadan geçerli midir?

Devir sözleşmesi yazılı ve noter onaylı olmalıdır. Sicile kaydedilmemesi, işlemi iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürme imkânını etkiler.