İflas ve Konkordato — Şartları, Süreci ve Alacaklı Hakları

İcra ve İflas Kanunu, iflasa tabi borçlunun malvarlığının kolektif tasfiyesi ile borçların konkordato yoluyla yeniden yapılandırılmasını farklı koşul ve sonuçlara bağlar. İflas, masa mallarının kanuni sıra içinde tasfiyesine; konkordato ise mahkeme ve komiser denetiminde kabul ve tasdik edilen projenin uygulanmasına yönelir. Bu makale, 10 Ağustos 2026 tarihinde yürürlükte bulunan İİK m.43, m.154 ve devamı ile m.285 ve devamı esas alınarak her iki kurumun başvuru, mühlet, tasfiye ve alacaklı haklarını açıklar.

İflas Nedir ve Kimler İflas Edebilir?

İflas, borçlunun haczi kabil malvarlığının bir masa oluşturularak bütün iflas alacaklıları yararına kolektif biçimde tasfiye edilmesidir. Bireysel hacizden farklı olarak yalnız takip yapan alacaklıyı değil, masaya alacağını yazdıran alacaklıları kanundaki sıra ve paylaştırma kuralları çerçevesinde kapsar.

İİK m.43 uyarınca kural olarak tacirler ile Türk Ticaret Kanunu gereğince tacir sayılan veya tacirler hakkındaki hükümlere tabi tutulan kişiler ve özel kanunla iflasa tabi kılınan kişiler hakkında iflas yolu kullanılabilir. Ticaret şirketleri bu kapsamdadır. Ticareti terk eden tacir bakımından İİK m.44'teki ilan ve bir yıllık sorumluluk rejimi uygulanır. Tacir olmayan gerçek kişi kural olarak iflasa tabi değildir; borçlunun kendi talebi ve kanundaki özel hâller saklıdır.

İflasla haczi kabil mal ve haklar masaya girer, müflisin masa malları üzerindeki tasarruf yetkisi sınırlanır ve tasfiye organlarınca yürütülür. Vadesi gelmemiş alacaklar kural olarak muaccel olur. Faiz tamamen durmaz; İİK m.196'daki sıra ve ödeme koşulları uygulanır.

İflas Yolları Nelerdir?

Takipli iflasta alacaklı, iflasa tabi borçluya iflas ödeme emri gönderilmesini ister; itiraz veya ödeme durumuna göre asliye ticaret mahkemesinde iflas davası açılır. Mahkeme, İİK m.158'deki depo emri ve ilan usulünü uygulayarak borcun ödenip ödenmediğini ve iflas şartlarını değerlendirir. Kambiyo senetlerine özgü iflas yolu için m.171 ve devamındaki özel hükümler vardır.

Doğrudan iflas, önceden iflas takibi yapılmadan ancak İİK m.177 ve özel kanunlarda sayılan hâllerde istenebilir. Borçlunun yerleşim yerinin belli olmaması, taahhütlerinden kurtulmak amacıyla kaçması veya hileli işlemlerde bulunması, ödemelerini tatil etmesi, kesinleşmiş ilama dayalı borcun icra emrine rağmen ödenmemesi ve konkordatoya ilişkin kanuni bazı sonuçlar başlıca örneklerdir. Her ödeme güçlüğü kendiliğinden doğrudan iflas sebebi değildir.

Borçlu İİK m.178 koşullarıyla kendi iflasını isteyebilir. Sermaye şirketleri ve kooperatiflerde borca batıklığın bildirimi TTK m.376 ile İİK'nın ilgili hükümlerine tabidir; yönetim organının sorumluluğu güncel bilanço, iyileşme imkânı ve konkordato seçenekleriyle birlikte değerlendirilir.

İflas Süreci Nasıl İşler?

İflas kararı asliye ticaret mahkemesince verilir. Kararla birlikte borçlunun haczi kabil mal ve hakları iflas masasına girer; tasfiye iflas idaresi ve icra dairesi eliyle yürütülür. Alacaklılar ilan üzerine alacaklarını kaydettirir. Süresinde yazdırılmayan alacak, tasfiye bitmeden kaydedilebilir; ancak gecikmeden doğan giderler alacaklıya yüklenir ve daha önce yapılmış paylaştırmalara katılma imkânı bulunmaz.

İflasın açılmasıyla müflisin borçları kural olarak muaccel olur; faiz tamamen durmaz. Rehinle temin edilmemiş alacaklarda ticari olmayan işlerde kanunî faiz, ticari işlerde ise ticari faiz işlemeye devam eder; hesaplanan faiz ancak ana para ödendikten sonra kalan paradan ödenir. Rehinli alacaklar ile işçi ve nafaka alacakları gibi imtiyazlar İİK m.206 ve özel hükümler uyarınca sınıflandırılır; bütün kamu alacaklarının her durumda aynı sırada olduğu söylenemez.

Konkordato Nedir ve İflastan Farkı Nelerdir?

Konkordato, vadesi geldiği hâlde borçlarını ödeyemeyen veya vadesinde ödeyememe tehlikesi bulunan borçlunun, kanundaki denetim ve çoğunluk şartlarıyla borçlarını tenzilat veya vade projesi çerçevesinde ödemesini sağlayan kolektif yeniden yapılandırma kurumudur. Borçlu iflasa tabi olsun veya olmasın adi konkordato talep edebilir; iflastan sonra konkordato ile malvarlığının terki suretiyle konkordato da kanunda düzenlenmiştir.

İflas esas olarak malvarlığının tasfiyesine, konkordato ise tasdik edilen proje doğrultusunda borçların yeniden yapılandırılmasına yönelir. Konkordatoda borçlu kural olarak komiser gözetiminde işlerine devam eder; mahkeme yönetim yetkisini sınırlayabilir veya komisere bırakabilir. İflasta ise masa malları üzerindeki tasarruf yetkisi tasfiye organlarına geçer. Alacaklıların tahsil oranı hakkında her dosyaya uygulanabilecek sabit bir genelleme yapılamaz.

Konkordato Başvurusu ve Geçici Mühlet

Borçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altında bulunan borçlu konkordato isteyebilir; iflas talebinde bulunabilecek alacaklı da gerekçeli dilekçeyle başvurabilir. Başvuruya İİK m.286'da sayılan ön proje, karşılaştırmalı tablo, malvarlığı durumu, alacaklı listesi, finansal analiz raporu ve makul güvenceyi gösteren belgeler eklenir. Bağımsız denetim raporu ve güvence şartının istisnaları güncel yönetmelikle birlikte değerlendirilir.

Belgeler eksiksizse mahkeme derhâl üç aylık geçici mühlet verir ve komiser görevlendirir; bu süre en çok iki ay uzatılabilir. Geçici mühlet kesin mühletin sonuçlarını doğurur ve kanunda öngörülen ilanlar yapılır. Ret veya kabul kararlarına karşı kanun yolu, kararın türüne göre İİK m.287 ve devamındaki özel hükümlere tabidir; bütün kararların kesin olduğu söylenemez.

Kesin Mühlet ve Konkordato Komiseri

Mahkeme başarı ihtimali bulunduğuna kanaat getirirse bir yıllık kesin mühlet verir; güçlük arz eden özel durumlarda komiserin gerekçeli raporu ve talebi üzerine altı aya kadar uzatma mümkündür. Mühlet içinde borçlu komiser gözetiminde işlerine devam eder; mahkeme bazı işlemleri komiser iznine bağlayabilir veya yönetimi komisere bırakabilir.

İİK m.294 uyarınca kural olarak takip yapılamaz ve başlamış takipler durur; ancak İİK m.206'nın birinci sırasındaki imtiyazlı alacaklar için haciz yoluyla takip yapılabilir. Rehinli takip başlatılabilir veya devam edebilir fakat muhafaza tedbiri alınamaz ve satış yapılamaz. Borçlu, mahkeme izni olmadan rehin tesis edemez, kefil olamaz, taşınmaz veya işletmenin devamlı tesisatını devredemez ve ivazsız tasarrufta bulunamaz; aksi işlemler hükümsüzdür.

Alacaklılar Toplantısı ve Konkordato Projesinin Kabulü

Komiser alacaklıları ilana göre alacaklarını bildirmeye davet eder ve çekişmeli alacaklar için mahkemeden oy hakkı kararı ister. Oylamada yalnız projeden etkilenen alacaklar dikkate alınır; rehinli alacağın teminatsız kalan kısmı hesaba katılır. Borçlunun eşi, çocuğu, anne ve babası ile kardeşi alacak ve alacaklı çoğunluğunda hesaba katılmaz.

Proje, kaydedilmiş alacaklıların ve alacakların yarısını aşan çoğunlukla veya kaydedilmiş alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini aşan çoğunlukla kabul edilir (İİK m.302). Tasdik için yalnız oylama yetmez; teklif edilen tutarın iflas hâlindeki muhtemel tutardan fazla olması, kaynaklarla orantı, gerekli çoğunluk, imtiyazlı alacakların ödenmesi ve yargılama giderleri/harcın yatırılması gibi İİK m.305 şartları mahkemece incelenir.

Konkordatonun Feshi ve Sonuçları

Kendisine konkordato projesi uyarınca ifada bulunulmayan her alacaklı, kazandığı yeni hakları koruyarak yalnız kendisi bakımından konkordatoyu feshettirebilir (kısmen fesih). Kötü niyetle sakatlanmış konkordatonun bütünüyle feshi ise her alacaklı tarafından istenebilir. Mahkeme kararı ve kanun yolu İİK m.308/e ve m.308/f'ye tabidir; “fesih” tek ve otomatik olarak iflas sonucunu doğuran bir kurum değildir.

Alacaklı Hakları ve Korunma Yolları

İflasta alacaklı, ilan üzerine alacağını masaya yazdırabilir; geç kalan kayıt tasfiye bitmeden yapılabilir, ancak gecikme giderleri ve önceki paylaştırmalara katılamama sonucu doğar. Alacağın veya başka bir alacaklının sırasının kabulüne ilişkin sıra cetveli uyuşmazlıklarında İİK m.235'teki on beş günlük dava; yalnız sıra ve iflas idaresi işlemlerindeki kanuna aykırılık bakımından şikâyet hükümleri somut talebe göre uygulanır. Alacaklılar toplantısına katılma, iflas idaresinin seçimine katılma ve masa menfaatini koruyan taleplerde bulunma hakları kanundaki nisap ve usule tabidir.

Konkordatoda alacaklı alacağını bildirir, komiser raporlarını ve projeyi inceler, koşulları varsa oy kullanır ve tasdik yargılamasında itirazlarını sunar. Tasdik kararına karşı kanun yolu ve projenin hiç ya da gereği gibi ifa edilmemesinde kısmen veya tamamen fesih talepleri İİK m.308/e–f hükümlerine tabidir. Rehinli alacaklıların yalnız teminatsız kalan kısmı genel oylamada hesaba katılır; mühlet sırasında rehnin paraya çevrilmesi takibi devam edebilse de muhafaza ve satış yasağı vardır. Rehinli alacakların yeniden yapılandırılması m.308/h'nin özel şartlarına tabidir; “konkordatodan hiç etkilenmez” genellemesi doğru değildir.

Borçlunun alacaklılara zarar veren önceki tasarrufları İİK m.277–284 uyarınca iptal davasına konu olabilir. Dava hakkı, aciz/iflas şartları, hak düşürücü süre, tasarruf türü ve üçüncü kişinin durumu birlikte incelenir; bütün ivazsız veya düşük bedelli işlemler otomatik iptal edilmez.

İflas Erteleme Kurumunun Kaldırılması ve Konkordato

İflasın ertelenmesi kurumu 7101 sayılı Kanunla 2018'de kaldırılmıştır. Mali güçlük yaşayan sermaye şirketleri ve kooperatifler bakımından konkordato ve TTK m.376'daki sermaye kaybı/borca batıklık önlemleri güncel çerçeveyi oluşturur. Eski iflas erteleme hükümleri yeni başvurular için uygulanabilir bir yol değildir; geçiş hükümleri yalnız geçmiş dosyalar yönünden önem taşıyabilir.

Konkordato, geçici ve kesin mühlet, komiser denetimi, alacaklıların bildirimi ve oylaması ile mahkemenin tasdik incelemesini içerir. Başarı ihtimali, borçlunun kaynakları ve projenin iflasa kıyasla alacaklılara sağlayacağı sonuç somut finansal belgeler üzerinden değerlendirilir; kurum her mali sıkıntıda otomatik koruma sağlamaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Geçici ve kesin mühlet ne kadardır?

Geçici mühlet üç ay, en çok iki ay uzatma; kesin mühlet bir yıl, özel durumda en çok altı ay uzatmadır.

Mühlette bütün takipler yasak mıdır?

Kural takip yasağıdır; birinci sıra imtiyazlı alacaklar ve rehinli takipler için kanundaki istisnalar vardır. Rehinli takipte muhafaza ve satış yapılamaz.

Proje hangi çoğunlukla kabul edilir?

Alacaklıların ve alacakların yarısını aşan çoğunlukla veya alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini aşan çoğunlukla.

Geç bildirilen alacak tamamen kaybedilir mi?

Hayır; tasfiye bitmeden kaydedilebilir, fakat gecikme giderleri ve önceki paylaştırmalara katılamama sonucu doğabilir.