Şikâyetten Vazgeçme — Ceza Davasına Etkileri ve Geri Alınamayan Hâller

Şikâyetten vazgeçme nedir, ceza davasına etkileri nelerdir? TCK m.73, CMK m.158 kapsamında şikâyete bağlı suçlar, vazgeçme süresi, şekli ve sanığın kabul şartı hakkında kapsamlı hukuki rehber.

Ceza hukukunda şikâyet, suçtan zarar gören kişinin failin cezalandırılması için yetkili makamlara başvurmasıdır. Şikâyetten vazgeçme ise bu talebin geri alınması anlamına gelmekte olup şikâyete bağlı suçlarda davanın düşmesine, kamu davasında ise kural olarak herhangi bir hukuki sonuç doğurmamasına yol açmaktadır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 73. maddesi ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun ilgili hükümleri, şikâyetten vazgeçmenin koşullarını ve sonuçlarını ayrıntılı olarak düzenlemektedir. Bu makalede şikâyete bağlı suçlar, şikâyet süresi, vazgeçmenin şekli ve zamanı, sanığın kabul şartı, kamu davasında vazgeçmenin etkisi ve uygulamada karşılaşılan sorunlar kapsamlı bir şekilde ele alınmaktadır.

Şikâyete Bağlı Suç Nedir ve Hangi Suçlar Şikâyete Bağlıdır?

Bir suçun şikâyete bağlı olması için kanunda açık hüküm gerekir. Örneğin basit kasten yaralama TCK m.86/2; malvarlığı itibarıyla büyük zarar veya sair kötülük tehdidi m.106/1'in ikinci cümlesi; hakaret kural olarak şikâyete bağlıdır. Hayat, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik saldırı tehdidi m.106/1'in ilk cümlesinde re'sen soruşturulur. Cinsel saldırıda suçun fıkrası önemlidir; eşe karşı nitelikli cinsel saldırının soruşturulması şikâyete bağlıdır. “Bütün nitelikli hâller re'sen” gibi genelleme yapılmaz.

Şikâyete bağlı suç örneği	İlgili hüküm	Kapsam notu
Basit kasten yaralama	TCK m.86/2	Basit tıbbî müdahaleyle giderilebilecek hâl; nitelikli hâller ve özel düzenlemeler ayrıca incelenir.
Malvarlığı itibarıyla büyük zarar veya sair kötülük tehdidi	TCK m.106/1, ikinci cümle	Hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik saldırı tehdidiyle karıştırılmamalıdır.
Hakaret	TCK m.125 ve m.131	Kural olarak şikâyete bağlıdır; kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret ve diğer özel hâller ayrıca değerlendirilir.
Cinsel saldırının kanunda şikâyete bağlanan hâlleri	TCK m.102	Suçun fıkrası ve fail-mağdur ilişkisi belirleyicidir; bütün cinsel saldırı hâlleri için tek sonuç kurulamaz.
Mala zarar vermenin basit hâli	TCK m.151 ve m.167	Nitelikli hâller, şahsî cezasızlık veya indirim sebepleri ayrıca değerlendirilir.

Şikâyete bağlı suç örneği	İlgili hüküm	Kapsam notu
Güveni kötüye kullanmanın basit hâli	TCK m.155/1	Nitelikli hâl ve taraf ilişkisi ayrı incelenmelidir.

Şikâyet Süresi Ne Kadardır ve Nasıl Hesaplanır?

TCK m.73/1 uyarınca şikâyet süresi, mağdurun fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı aydır. Bu süre hak düşürücü nitelikte olup sürenin geçmesiyle şikâyet hakkı ortadan kalkar. Sürenin hesabında fiili ve faili öğrenme tarihi esas alınır; failin öğrenilmesinin fiilin öğrenilmesinden sonra gerçekleşmesi halinde süre failin öğrenildiği tarihten başlar.

Mağdur birden fazlaysa her birinin şikâyet süresi ayrı işler. Çocuk veya kısıtlı mağdurda şikâyet hakkının kim tarafından ve hangi öğrenme tarihine göre kullanılacağı; mağdurun ayırt etme gücü, suçla korunan hakkın niteliği, yasal temsil ve temsilciyle menfaat çatışması birlikte değerlendirilir. Yasal temsilcinin fail veya şüpheli olduğu durumda temsil kayyımı ve özel koruma hükümleri gündeme gelebilir.

Dava zamanaşımı süresi, şikâyet süresinden bağımsız olarak işlemektedir. Şikâyet süresi içinde şikâyette bulunulmuş olsa bile dava zamanaşımı dolmuşsa kamu davası açılamaz. Bu nedenle şikâyet süresi ile dava zamanaşımı süresinin birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.

Şikâyetten Vazgeçmenin Şekli ve Zamanı

Vazgeçme soruşturma aşamasında Cumhuriyet başsavcılığına, kovuşturmada mahkemeye yazılı veya tutanağa geçirilmiş sözlü beyanla yapılabilir. Hüküm kesinleşinceye kadar sonuç doğurur; kesinleşmeden sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz (TCK m.73/4). Vazgeçme açık, koşulsuz ve yetkili kişi tarafından yapılmalıdır.

Şikâyetten Vazgeçmede Sanığın Kabul Şartı

TCK m.73/6 uyarınca kovuşturma evresinde şikâyetten vazgeçmenin geçerli olabilmesi için sanığın bu vazgeçmeyi kabul etmesi gerekir. Sanık şikâyetten vazgeçmeyi kabul etmezse dava devam eder. Bu düzenlemenin amacı, sanığın aklanma hakkını korumaktır; zira sanık beraat ederek suçsuzluğunu kanıtlamak isteyebilir.

Soruşturma evresinde ise şikâyetten vazgeçme için şüphelinin kabulü aranmaz. Soruşturma evresinde mağdurun şikâyetten vazgeçmesi halinde Cumhuriyet savcısı kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verir. Bu fark, soruşturma ve kovuşturma evreleri arasındaki önemli ayrımlardan biridir.

Sanığın şikâyetten vazgeçmeyi kabul etmemesi hâlinde yargılama devam eder ve delil durumuna göre beraat, mahkûmiyet veya başka bir hüküm kurulabilir.

Birden fazla sanığın bulunduğu davalarda TCK m.73/5 ve m.73/6 birlikte uygulanır. m.73/5 uyarınca sanıklardan biri hakkındaki şikâyetten vazgeçme diğerlerini de kapsar; m.73/6 uyarınca ise vazgeçme, onu kabul etmeyen sanığı etkilemez. Bu nedenle kabul eden sanık hakkında dava düşerken kabul etmeyen sanık hakkında yargılama devam eder.

Şikâyetten Vazgeçmenin Bölünmezliği İlkesi

TCK m.73/5 uyarınca birden fazla fail varsa bunlardan biri hakkında şikâyetten vazgeçme diğerlerini de kapsar. Bu kurala şikâyetten vazgeçmenin bölünmezliği denir. Kovuşturma evresinde TCK m.73/6'daki sanığın kabulü koşulu her sanık yönünden ayrıca uygulanır.

Ancak bu kuralın uygulanmasında önemli bir ayrım yapılmalıdır: Vazgeçme tüm failleri kapsamakla birlikte, her failin vazgeçmeyi ayrı ayrı kabul veya reddetme hakkı vardır. Kabul eden fail hakkında dava düşerken, kabul etmeyen fail hakkında yargılama devam eder. Dolayısıyla bölünmezlik ilkesi, vazgeçmenin kapsamı ile ilgili olup kabulün kapsamı ile ilgili değildir.

Birden fazla mağdurun bulunduğu durumlarda ise her mağdurun şikâyet hakkı bağımsızdır. Bir mağdurun şikâyetten vazgeçmesi, diğer mağdurların şikâyetini etkilemez. Bu durumda diğer mağdurların şikâyeti devam ettiği sürece soruşturma veya kovuşturma sürdürülür.

Şikâyetten Vazgeçilemeyecek Suçlar: Kamu Davası Niteliğindeki Suçlar

Re'sen takip edilen suçlarda, yani kamu davası niteliğindeki suçlarda şikâyetten vazgeçme davanın düşmesine yol açmaz. Bu suçlarda Cumhuriyet savcılığı suçun işlendiğini herhangi bir şekilde öğrenmesi üzerine re'sen soruşturma başlatır ve yeterli delil bulunması halinde kamu davası açar. Mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi, davanın seyrini değiştirmez. Re'sen takip edilen başlıca suçlar şunlardır:

Suç örneği	İlgili hüküm	Şikâyetten vazgeçmenin etkisi
Kasten öldürme	TCK m.81-83	Soruşturma ve kovuşturmayı sona erdirmez.
Kasten yaralamanın re’sen takip edilen hâlleri	TCK m.86/1 ve m.86/3 kapsamındaki hâller	Soruşturma ve kovuşturmayı sona erdirmez; şikâyete bağlı m.86/2 hâlleri ayrıca değerlendirilir.
Çocuğun cinsel istismarı	TCK m.103	Soruşturma ve kovuşturmayı sona erdirmez.
Yağma	TCK m.148-149	Soruşturma ve kovuşturmayı sona erdirmez.
Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti	TCK m.188	Soruşturma ve kovuşturmayı sona erdirmez.
Nitelikli hırsızlık	TCK m.142	Kural olarak soruşturma ve kovuşturmayı sona erdirmez; özel şahsî cezasızlık ve indirim hükümleri saklıdır.
Nitelikli dolandırıcılık	TCK m.158	Soruşturma ve kovuşturmayı sona erdirmez; kanundaki özel etkin pişmanlık hükümleri ayrıdır.
Resmî belgede sahtecilik	TCK m.204	Soruşturma ve kovuşturmayı sona erdirmez.

Re'sen takip edilen suçlarda mağdurun vazgeçme beyanı kendiliğinden düşme, etkin pişmanlık veya takdiri indirim sonucu doğurmaz. Beyanın delil değeri, özgür iradeyle verilip verilmediği ve suç tipindeki özel hükümler ayrıca incelenir. Tazminat hakkı ise ceza davasından ayrı değerlendirilir.

Şikâyetten Vazgeçme ile Uzlaşma Arasındaki İlişki

Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda dosya CMK m.253 usulüne göre uzlaştırmaya gönderilir. Şikâyetten geçerli vazgeçme, aşamasına göre soruşturmada kovuşturmama veya kovuşturmada düşme sonucu doğurabilir; uzlaştırmanın mutlaka önce tamamlanması gerektiği söylenemez. Uzlaşma edimi ve vazgeçmenin hukuk davası sonuçları farklıdır.

Şikâyetten Vazgeçmenin Hukuk Davasına Etkisi

TCK m.73/7 uyarınca kamu davasının düşmesi, suçtan zarar görenin vazgeçerken şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamaması hâlinde hukuk davası açmasına engel olmaz. Tazminat hakkından vazgeçme açık olmalıdır. Uzlaşma belgesindeki ibra ve edimler ise CMK m.253'ün özel sonuçlarına tabidir.

Şikâyetten Vazgeçmenin Geri Alınması Mümkün müdür?

Geçerli şikâyetten vazgeçme geri alınamaz; kişi aynı fiil bakımından yeniden şikâyette bulunamaz. Ancak beyanın hata, aldatma, korkutma, ehliyetsizlik veya yetkisiz temsil nedeniyle baştan geçersiz olduğu iddiası ayrı bir geçerlilik sorunudur.

Özellikle aile içi şiddet, tehdit veya baskı iddiasında beyanın serbest iradeyle verilip verilmediği ve suçun zaten re'sen soruşturulup soruşturulmadığı dikkatle değerlendirilmelidir.

Aile İçi Şiddet ve Şikâyetten Vazgeçme

6284 sayılı Kanundaki koruyucu ve önleyici tedbirler şikâyetten vazgeçmeyle kendiliğinden sona ermez. Eşe yönelik basit yaralama ve suçun nitelikli hâli, tehditte hayat/vücut/cinsel dokunulmazlık ile malvarlığı/sair kötülük ayrımı ve eziyet gibi re'sen suçlar ayrı belirlenir. Re'sen soruşturulan suçta mağdurun vazgeçme beyanı davayı düşürmez ve kendiliğinden etkin pişmanlık ya da takdiri indirim yaratmaz.

Şikâyetten Vazgeçmenin Müşterek Fail ve İştirak Hallerine Etkisi

TCK m.73/5 uyarınca iştirak halinde işlenen suçlarda faillerden biri hakkında şikâyetten vazgeçme diğerlerini de kapsar. Bu kural azmettiren ve yardım eden açısından da geçerlidir. Ancak her failin vazgeçmeyi kabul veya reddetme hakkı bağımsızdır.

İştirak hallerinde şikâyetten vazgeçmenin etkisi şu şekilde özetlenebilir: Mağdur, faillerden yalnızca birinden şikâyetçi olmayıp vazgeçme beyanında bulunduğunda bu vazgeçme tüm failleri kapsar. Ancak soruşturma evresinde bu durum otomatik olarak uygulanırken kovuşturma evresinde her failin ayrı ayrı kabul beyanı aranır.

Şikâyetten Vazgeçme Dilekçesi Nasıl Hazırlanır?

Şikâyetten vazgeçme dilekçesi, soruşturma evresinde Cumhuriyet başsavcılığına, kovuşturma evresinde ise mahkemeye hitaben yazılır. Dilekçede şikâyetçinin kimlik bilgileri, soruşturma veya dava dosya numarası, şikâyetten vazgeçme beyanı ve tarihi yer almalıdır. Vazgeçme beyanının açık ve tereddüde mahal vermeyecek şekilde ifade edilmesi önemlidir. Dilekçede ayrıca tazminat haklarına ilişkin bir ibra veya saklı tutma kaydı da eklenebilir. Tazminat haklarının saklı tutulması isteniyorsa bu husus açıkça belirtilmelidir. Aksi halde vazgeçme beyanının kapsamına ilişkin ileride uyuşmazlıklar çıkabilir.

Şikâyetten vazgeçme sözlü olarak da yapılabilir; bu durumda beyan tutanağa geçirilir ve şikâyetçinin imzası alınır. Duruşma sırasında sözlü olarak yapılan vazgeçme beyanları da geçerlidir ve duruşma tutanağına işlenir.

Sonuç ve Değerlendirme

Şikâyet ve vazgeçmenin etkisi suçun kanuni fıkrası, fail sayısı, sanığın kabulü ve yargılama aşamasına göre belirlenir. Kesinleşme sonrası vazgeçme infazı durdurmaz. Vazgeçmenin tazminat hakkını da kaldırması için açık beyan gerekir. Koruma tedbirleri ve 6284 sayılı Kanun kararları ayrıca değerlendirilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kesinleşmeden sonra vazgeçme infazı durdurur mu?

Hayır.

Vazgeçme tazminat hakkını da kaldırır mı?

Ancak şahsi haktan açıkça vazgeçilmişse.

Re'sen suçta vazgeçme davayı düşürür mü?